13 điều thú vị nên biết khi tham quan đền Nikko Toshogu

Nikko Toshogu được xem là đền chính của hệ thống đền Toshogu, thờ Toshodaigongen, thần hiệu của Tokugawa Ieyasu, làm vị thần chủ tế.
Nguồn gốc ngôi đền bắt đầu từ di nguyện Tokugawa Ieyasu để lại ngay trước khi qua đời: “Hãy an táng thi hài ta tại núi Kunozan, rồi sau lễ giỗ đầu, dựng một ngôi đền nhỏ trên núi Nikko để thờ phụng”.
Đúng theo di nguyện, năm 1616, khi Tokugawa Ieyasu qua đời, ông được thờ tại Kunozan ở Shizuoka; sang năm 1617, ông được thờ tại Toshosha, một lăng miếu nhỏ ở Nikko.
Sau đó, vào năm 1645, triều đình ban tước hiệu đền và đổi tên nơi đây thành Toshogu.
Trong tên gọi này, “Tosho” mang nghĩa “chiếu sáng Nhật Bản từ phương Đông”, còn “Gongen” chỉ quan niệm Phật hiện thân dưới hình hài của thần theo tư tưởng dung hợp Thần đạo và Phật giáo.
Hiện nay, Tokugawa Ieyasu được an vị tại Gohoto, phần mộ của ông trong khuôn viên Okusha. Vì vậy, bạn nên ghé tận Okusha khi tham quan.

Toshogu, tức Nikko Toshogu, do vị tướng quân đời thứ hai Tokugawa Hidetada xây dựng, ban đầu là một công trình nhỏ và giản dị đúng theo di nguyện của cha ông.
Phần lớn thiết kế lộng lẫy như ngày nay được hình thành trong cuộc đại trùng tu thời Kan'ei theo lệnh của vị tướng quân đời thứ ba Tokugawa Iemitsu.
Vốn hết sức kính trọng ông nội, Iemitsu quyết định tiến hành đại trùng tu để biến Nikko Toshogu thành một lăng miếu uy nghiêm.
Công trình khởi công năm 1634, toàn bộ các kiến trúc chính được xây dựng lại và hoàn thành vào năm 1636, nhân lễ giỗ lần thứ 21 của Tokugawa Ieyasu.
Nhờ đó, Nikko Toshogu vừa thể hiện uy danh của Tokugawa Ieyasu, vừa trở thành công trình tượng trưng cho quyền lực của Mạc phủ Edo.
Điều đáng kinh ngạc là trình độ kỹ thuật và quan niệm thẩm mỹ rất cao, đến mức hình thức kiến trúc và trang trí cơ bản hầu như không thay đổi cho tới ngày nay.
Toàn bộ chi phí khoảng 1 triệu ryo, tương đương khoảng 100 tỷ yên ngày nay, đều do Mạc phủ chi trả và được triển khai như một dự án cấp quốc gia.

Năm 1999, Nikko Toshogu cùng với Rinnoji và đền Futarasan được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới dưới tên gọi “Các đền và chùa ở Nikko”. Ba lý do chính gồm:

Nhìn chung, nơi đây không chỉ được đánh giá là một quần thể kiến trúc xa hoa, mà còn mang “giá trị phổ quát” nhờ sự tổng hòa của kỹ thuật, tín ngưỡng và cảnh quan thời tiền hiện đại.

Nikko Toshogu là công trình tiêu biểu của Gongen-zukuri, một phong cách kiến trúc đền chùa.
Gongen-zukuri kết nối chính điện và điện thờ bằng một gian dâng lễ gọi là Ishi-no-ma hoặc Ai-no-ma. Khi nhìn từ trên xuống, toàn bộ công trình có hình giống chữ I nằm ngang.
Trên mặt bằng, điện thờ nằm phía trước, chính điện ở phía sau và một gian trung tâm nối hai phần. Lối bố trí này hướng tâm thức của người hành lễ từ điện thờ thẳng tới chính điện linh thiêng.
Công trình thường có kết cấu mái irimoya hoặc lối vào ở đầu hồi kèm mái hiên, cùng các chi tiết trang trí nổi bật như mái che hướng mặt tiền và đầu hồi cong karahafu.
Việc tái thiết trong cuộc đại trùng tu thời Kan'ei nói trên được xem là hình thức hoàn thiện của Gongen-zukuri và sau đó trở thành khuôn mẫu cho nhiều công trình đền Thần đạo.
Phong cách này bắt nguồn từ thời Heian, từ năm 794 đến năm 1185, nhưng tên gọi Gongen-zukuri lại xuất phát từ Toshodaigongen.

Yomeimon, Bảo vật Quốc gia nổi tiếng là cánh cổng đẹp nhất Nhật Bản, còn được gọi là Higurashi-no-mon nhờ vẻ đẹp nghệ thuật choáng ngợp và chiều sâu văn hóa.
Cánh cổng hội tụ tinh hoa thủ công đầu thời Edo, với hơn 500 tác phẩm chạm khắc, nhiều mảng màu rực rỡ và lượng lớn vàng lá, mang đến vô số chi tiết đáng chiêm ngưỡng.
Biệt danh này mang nghĩa “ngắm đến tận lúc mặt trời lặn cũng không chán”. Tương truyền Tokugawa Iemitsu cũng từng kinh ngạc trước vẻ đẹp của cánh cổng.
Các hình chạm khắc rất đa dạng, từ tiên nhân, con người đến động thực vật. Mỗi tác phẩm đều chứa đựng một câu chuyện hoặc thông điệp riêng, tiêu biểu là cảnh “Trò chơi trí tuệ của một nghìn trẻ em Trung Hoa”.
Mỗi lần quan sát lại có thể phát hiện điều mới, khiến người xem dễ quên cả thời gian.

Cổng Yomeimon có duy nhất một cột ngược, là cột thứ hai từ phía tây ở mặt bắc.
Cột ngược là cột có hoa văn được chạm theo hướng trên dưới đảo ngược so với thông thường. Tại Yomeimon, họa tiết xoáy gurimon trên cột quay theo hướng ngược lại.
Thiết kế này bắt nguồn từ quan niệm cổ xưa cho rằng những thứ hoàn hảo sẽ dễ bị tà khí xâm nhập.
Việc cố ý tạo ra một phần không hoàn hảo mà không gây vấn đề về kết cấu phản ánh tư tưởng Âm Dương đạo nhằm tránh tai họa.
Ngoài ra, từ quan niệm thẩm mỹ đặc trưng của Nhật Bản rằng “đầy rồi sẽ vơi”, tức khi đạt đến cực thịnh sẽ bắt đầu suy tàn, người xưa thêm vào yếu tố chưa hoàn thiện để duy trì sự trường tồn và hài hòa của công trình.

Ba chú khỉ của đền Nikko Toshogu, với ý nghĩa “không nhìn, không nói, không nghe”, là bức chạm khắc nổi tiếng trên thanh ngang của chuồng ngựa thần Shinkyusha trong khuôn viên.
Mỗi chú khỉ dùng tay che mắt, miệng hoặc tai, truyền tải bài học đạo đức “không nhìn, không nói và không nghe điều xấu”.
Ba chú khỉ thực ra chỉ là một phần trong bộ 8 bức chạm khắc kể về cuộc đời của loài khỉ, thể hiện từng giai đoạn trưởng thành.
Câu chuyện và thông điệp khái quát như sau:

Mèo ngủ nằm tại hành lang phía đông, lối vào Okusha, là một tác phẩm chạm khắc trang trí nhỏ được công nhận là Bảo vật Quốc gia.
Tương truyền đây là tác phẩm của Hidari Jingoro, nghệ nhân bậc thầy thời Edo, từ năm 1603 đến năm 1868. Hình ảnh chú mèo đang ngủ tượng trưng cho một thế giới hài hòa không có tranh chấp hay hiểm nguy, tức sự thái bình của Mạc phủ Tokugawa.
Trên thực tế, con mèo ở tư thế sẵn sàng vồ lấy kẻ địch bất cứ lúc nào, hàm ý luôn cảnh giác và phòng thủ vững chắc. Nhìn từ một số góc, đôi mắt của nó dường như đang mở. Hai chú chim sẻ được chạm khắc phía sau cũng là chi tiết đáng chú ý.
Vốn là thiên địch nhưng mèo và chim sẻ lại vui đùa cùng nhau, vì vậy Mèo ngủ được xem là “biểu tượng của hòa bình”.
Tác phẩm chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa và có thể được cảm nhận khác nhau tùy theo cách diễn giải.

“Những chú voi tưởng tượng” là tác phẩm chạm khắc vô cùng hiếm và độc đáo, do một họa sĩ chưa từng nhìn thấy voi thật sáng tác chỉ dựa vào lời kể, sách vở và trí tưởng tượng.
Tương truyền bản phác thảo do họa sĩ Kano Tanyu thực hiện.
Tác phẩm nổi bật với những chi tiết phóng đại đầy sáng tạo và nghệ thuật như thiết kế bất đối xứng, ba chiếc đuôi, bộ lông giống voi ma mút và cặp ngà vàng.
Tạo hình độc đáo, không theo lối tả thực khiến tác phẩm được nhiều người yêu thích. Cùng với Mèo ngủ và Ba chú khỉ, tác phẩm này được xếp vào “Ba tác phẩm chạm khắc nổi tiếng ở Nikko”.
Những chú voi tưởng tượng được chạm dưới mái, trên mặt đầu hồi của Kamijinko, một Tài sản Văn hóa Quan trọng và là một trong ba nhà kho linh thiêng tại đền Nikko Toshogu.

Rồng ngân vang, một Tài sản Văn hóa Quan trọng, là bức thủy mặc khổng lồ hình rồng trên trần Yakushido, còn gọi là Honjido, tại đền Nikko Toshogu.
Khi gõ phách gỗ hoặc vỗ tay ngay dưới bức tranh, sự cộng hưởng giữa trần và sàn tạo ra âm vang kéo dài, khác biệt rõ rệt so với những vị trí khác.
Âm thanh nghe như tiếng rồng kêu nên được gọi là “Rồng cất tiếng” hoặc “Rồng ngân vang”.
Hiện tượng này thực chất là tiếng vang rung, được tạo ra bởi cấu trúc trần khiến âm phản xạ lặp đi lặp lại nhanh chóng trong thời gian ngắn, hòa vào nhau và tạo cảm giác kéo dài.
Hiệu ứng âm thanh mang đến trải nghiệm huyền bí, vì vậy hãy trực tiếp lắng nghe khi tới đây.

Kanaesugi là cây thiêng khổng lồ hơn 600 năm tuổi, nằm cạnh Gohoto sau khi leo hết 207 bậc đá trên lối dẫn tới Okusha.
Từ xa xưa, người ta tin rằng cầu nguyện hướng vào hốc cây tuyết tùng sẽ giúp điều ước trở thành hiện thực, khiến nơi đây được xem là một địa điểm linh thiêng.
Tên gọi này được cho là lan truyền tự nhiên vì cây tượng trưng cho bầu không khí thiêng liêng, sự trường thọ và sự che chở của Tokugawa Ieyasu.
Ngày nay, đây vẫn là một trong những địa điểm tiêu biểu tại Nikko Toshogu, thu hút nhiều người tới cầu nguyện.

Tháp năm tầng, với năm lớp mái xếp chồng tuyệt đẹp, là ngọn tháp sơn son cao khoảng 36 m, sừng sững ở lối vào đền Nikko Toshogu.
Các hình chạm khắc tinh xảo lấy cảm hứng từ 12 con giáp có giá trị cao về tôn giáo và nghệ thuật, giúp công trình được công nhận là Tài sản Văn hóa Quan trọng Quốc gia.
Đặc điểm nổi bật nhất là kết cấu chống động đất ưu việt mang tên “cột trụ trung tâm treo”.
Cột trụ trung tâm được treo lơ lửng từ mái, chuyển động như con lắc để hấp thụ và phân tán rung chấn, qua đó ngăn ngừa hư hại cho toàn bộ công trình.
Kết cấu chính xác và an toàn đến mức tòa tháp không chịu thiệt hại lớn trong trận Đại động đất Đông Nhật Bản năm 2011.

Terifuri là phiến đá hình chữ nhật được đặt ở bậc thứ 10 của cầu thang đá dẫn tới cổng torii đá đầu tiên của đền Nikko Toshogu.
Phiến đá kỳ lạ này được cho là có khả năng dự báo thời tiết và được xếp vào một trong bảy điều bí ẩn của Nikko Toshogu.
Bề mặt đá được chia chéo thành hai màu. Theo truyền thuyết, nếu nửa bên phải khi hướng về cổng torii đá chuyển màu đen thì đó là “dấu hiệu trời mưa”; nếu nhạt màu thì “khả năng trời quang cao”.
Vì vậy, nơi đây được du khách và người dân địa phương yêu thích như một “phiến đá dự báo thời tiết”.