Tokugawa Ieyasu

Tokugawa Ieyasu chào đời năm 1542 tại thành Okazaki thuộc tỉnh Mikawa, nay là tỉnh Aichi, là con trai của thành chủ Matsudaira Hirotada.

Khi Oda Nobuhide tiến quân đánh thành Okazaki, cha ông là Matsudaira Hirotada đã cầu viện Imagawa Yoshimoto. Đổi lại, Imagawa Yoshimoto yêu cầu giao Tokugawa Ieyasu làm con tin.
Ông được đưa đến chỗ Imagawa Yoshimoto theo yêu cầu, nhưng một gia thần hộ tống đã phản bội và bán ông cho Oda Nobuhide làm con tin.

Ông sống trong thân phận con tin dưới quyền Oda Nobuhide từ năm 6 đến 8 tuổi. Khi lên 8, ông được trao đổi con tin và chuyển đến chỗ Imagawa Yoshimoto.
Từ đó, ông lại sống làm con tin dưới quyền Imagawa Yoshimoto.

Một năm sau khi Imagawa Yoshimoto tử trận trong trận Okehazama năm 1560 giữa Oda Nobunaga và Imagawa Yoshimoto, Tokugawa Ieyasu giành độc lập và thiết lập liên minh Kiyosu với Oda Nobunaga.

Ông dần củng cố thế lực và thống nhất tỉnh Mikawa vốn bị chia cắt thành miền đông và miền tây.
Với sự hỗ trợ của Takeda Shingen, ông tấn công và tiêu diệt gia tộc Imagawa, nơi từng giữ mình làm con tin.

Sau khi Takeda Shingen, người từng giúp đỡ ông, đối đầu với Oda Nobunaga, Tokugawa Ieyasu bị Takeda Shingen tấn công và thảm bại trong trận Mikatagahara.
Sau khi Takeda Shingen qua đời, ông chuyển sang phản công và giành chiến thắng trong trận Nagashino.
Lãnh thổ của Takeda Shingen sau đó trở thành lãnh địa của Tokugawa Ieyasu.

Năm 1582, Oda Nobunaga, đồng minh của ông, qua đời trong biến cố Honnoji do Akechi Mitsuhide gây ra.
Tokugawa Ieyasu chinh phục Kai, nay là tỉnh Yamanashi; Shinano, nay là tỉnh Nagano; và Kozuke, nay là tỉnh Gunma, vốn là lãnh địa của Oda Nobunaga, rồi sáp nhập vào lãnh địa của mình.
Cùng với Totomi, nay là tỉnh Shizuoka, và Mikawa vốn thuộc quyền cai quản của ông, Tokugawa Ieyasu trở thành lãnh chúa của 5 tỉnh.

Trong cuộc tranh chấp giữa Toyotomi Hideyoshi và Oda Nobukatsu, con trai của Oda Nobunaga, Tokugawa Ieyasu đứng về phía quân Oda Nobukatsu. Trong trận Komaki và Nagakute, liên quân khoảng 16.000 người của Tokugawa Ieyasu và Oda Nobukatsu đã đẩy lùi đội quân khoảng 100.000 người của Toyotomi Hideyoshi.

Trận Komaki và Nagakute kết thúc bằng lệnh ngừng chiến sau khi Oda Nobukatsu chấp nhận đề nghị hòa giải của Toyotomi Hideyoshi, khiến Tokugawa Ieyasu không còn lý do để tiếp tục giao chiến với Hideyoshi.

Sau đó, Toyotomi Hideyoshi, người đang hướng đến thống nhất thiên hạ, tìm cách thu phục Tokugawa Ieyasu, lãnh chúa cai quản 5 tỉnh.
Tokugawa Ieyasu từ chối thần phục, nhưng Toyotomi Hideyoshi đã dùng mọi cách để thuyết phục, như gả em gái cho ông và đưa mẹ mình đến làm con tin.
Cuối cùng, Tokugawa Ieyasu phải nhượng bộ và trở thành thuộc hạ của Toyotomi Hideyoshi.

Toyotomi Hideyoshi, người mà Tokugawa Ieyasu thần phục, thống nhất thiên hạ sau chiến dịch Odawara năm 1590.
Hideyoshi tước các lãnh địa cũ của Ieyasu, ra lệnh chuyển ông đến 8 tỉnh vùng Kanto và dời căn cứ về thành Edo.

Mục đích của Toyotomi Hideyoshi là làm suy yếu thế lực của Tokugawa Ieyasu. Tuy nhiên, Ieyasu tập trung quản lý lãnh địa Kanto, cải tổ quân đội, bố trí các gia thần có năng lực tại nhiều nơi và dần tăng cường quyền kiểm soát trong vùng.
Không chỉ vậy, ông còn tiếp nhận các cựu gia thần của quân Takeda và gia tộc Hojo để củng cố quân lực, qua đó càng mở rộng thế lực.
Song song với việc củng cố sức mạnh riêng, ông còn đóng góp nhiều mặt cho Toyotomi Hideyoshi và giành được sự tin cậy.

Toyotomi Hideyoshi qua đời năm 1598. Theo di chúc của Hideyoshi, Tokugawa Ieyasu được bổ nhiệm vào Hội đồng Ngũ Đại Lão, cơ quan quyền lực cao nhất dưới chính quyền Toyotomi.
Ông tận dụng quyền lực đó để từng bước mở rộng thế lực nhằm thống nhất thiên hạ, nhưng điều này khiến ông đối đầu với Ishida Mitsunari và những người bất mãn khác.

Mâu thuẫn ấy dẫn đến trận Sekigahara năm 1600 giữa Tây quân do Ishida Mitsunari chỉ huy và Đông quân do Tokugawa Ieyasu lãnh đạo. Kết quả, Đông quân của Tokugawa Ieyasu giành chiến thắng.
Sau trận Sekigahara, Ieyasu trừng phạt những nhân vật chủ chốt của Tây quân và thu hẹp đáng kể thế lực của gia tộc Toyotomi, qua đó tái thống nhất thiên hạ dưới quyền mình.

Năm 1603, Tokugawa Ieyasu được triều đình bổ nhiệm làm Chinh Di Đại Tướng quân, trở thành người nắm quyền lực cao nhất Nhật Bản và thành lập Mạc phủ Edo.

Dù đã trở thành người nắm quyền tối cao và thành lập Mạc phủ, chính quyền khi ấy vẫn chưa thực sự ổn định.
Vì vậy, ông ban hành nhiều chính sách như Bộ luật dành cho các gia tộc võ sĩ để kiểm soát các lãnh chúa, và Bộ luật dành cho triều đình cùng giới quý tộc để hạn chế hoạt động của triều đình, nhằm thiết lập nền cai trị ổn định cho gia tộc Tokugawa và Mạc phủ Edo.

Chỉ 2 năm sau khi thành lập Mạc phủ, vào năm 1605, ông nhường chức Tướng quân cho người con trai thứ ba là Tokugawa Hidetada.
Việc truyền chức Tướng quân cho con trai đã khẳng định với thiên hạ rằng Mạc phủ Edo được kế vị theo chế độ cha truyền con nối.
Tuy nhiên, sau khi trao chức Tướng quân cho Hidetada, Tokugawa Ieyasu vẫn tiếp tục chỉ đạo chính sự với tư cách Ogosho, tức cựu Tướng quân.

Ở thời điểm này, gia tộc Toyotomi, thế lực từng thống nhất thiên hạ, vẫn chưa bị tiêu diệt và các lực lượng chống Mạc phủ Edo dần tập hợp dưới trướng họ.
Tokugawa Ieyasu dấy binh nhằm tiêu diệt gia tộc Toyotomi. Qua hai chiến dịch mùa đông năm 1614 và mùa hè năm 1615 tại Osaka, ông đẩy gia tộc Toyotomi đến chỗ diệt vong và củng cố vững chắc Mạc phủ Edo.

Sau đó, Tokugawa Ieyasu qua đời năm 1616 và được thờ tại đền Kunozan Toshogu vào năm kế tiếp.
Có giả thuyết cho rằng ông chết vì khó tiêu do ăn quá nhiều tempura, nhưng nguyên nhân trực tiếp được cho là ung thư dạ dày.

Thật bất ngờ khi Tokugawa Ieyasu lại mang biệt danh “Lão hồ ly”, cách gọi mang ý miệt thị một người đàn ông lớn tuổi xảo quyệt.

Lý do ông được gọi là “Lão hồ ly” không chỉ nằm ở thân hình mập mạp.
Người ta cho rằng tính cách thâm hiểm và khôn ngoan của ông cũng là một nguyên nhân.

Dưới đây là một giai thoại cụ thể thể hiện tính cách ấy.

Khi còn là lãnh chúa Mikawa, Tokugawa Ieyasu gặp khó khăn trong việc đối phó cuộc nổi dậy Ikko-ikki trong lãnh địa.
Ông chấp nhận yêu sách của phe nổi dậy để giảng hòa, khiến tổ chức phát động Ikko-ikki giải tán.
Nhưng ngay khi họ giải tán, ông lập tức trở mặt, dùng vũ lực trấn áp những người từng tham gia tổ chức nổi dậy.

Vì có nhiều câu chuyện về việc ông đánh lừa người khác như vậy, có lẽ biệt danh “Lão hồ ly” cũng không phải không có lý.

Biệt danh “Lão hồ ly” và vóc dáng của Tokugawa Ieyasu có thể gợi cảm giác ông là người ôn hòa, nhưng thực tế ông rất hiếu thắng.

Trong trận Mikatagahara năm 1573, Tokugawa Ieyasu thảm bại trước Takeda Shingen.
Khi bỏ chạy khỏi chiến trường, ông sợ hãi đến mức đại tiện ngay trên lưng ngựa.
Bản thân ông không nhận ra chuyện đó. Khi một gia thần chỉ ra, ông không chịu thừa nhận mà khăng khăng nói: “Đây không phải phân, mà là miso.”
Giai thoại kể lại như vậy.

Có lẽ vì đang ở trước mặt các gia thần, nhưng lời biện minh quá khiên cưỡng ấy lại khiến Tokugawa Ieyasu trông khá đáng yêu.

Khi Tokugawa Ieyasu còn thần phục Toyotomi Hideyoshi, Hideyoshi từng hỏi: “Báu vật đáng tự hào của ông là gì?”. Ieyasu đáp: “Báu vật của tôi là những gia thần sẵn sàng liều mạng xông pha chiến trường vì tôi.”

Giai thoại này cho thấy Tokugawa Ieyasu luôn coi trọng các gia thần đến mức nào.

Trong những cuộc khảo sát như “Võ tướng thời Chiến Quốc mà bạn muốn làm cấp trên”, tên Tokugawa Ieyasu luôn được nhắc đến. Có lẽ một trong những lý do là vì ông rất trân trọng thuộc hạ.

Tokugawa Ieyasu còn nổi tiếng là người sống tiết kiệm và đặc biệt ghét những khoản chi tiêu lãng phí.

・Nổi giận chỉ vì gia thần may quần áo mới
・Mặc mãi cùng một bộ quần áo
・Không sửa chuồng ngựa bị hỏng
Rất nhiều giai thoại cho thấy ông tiết kiệm đến mức nào.

Tuy nhiên, ông không tiếc tiền vào những thời điểm quan trọng. Điều đó cho thấy chính vì coi trọng tiền bạc nên ông mới cố gắng tiết kiệm trong cuộc sống thường ngày.

Tokugawa Ieyasu sống đến 75 tuổi trong thời đại mà tuổi thọ trung bình được cho là chỉ khoảng 35 tuổi.
Tất nhiên, việc không tử trận cũng là một lý do giúp ông sống lâu, nhưng một nguyên nhân khác là ông đặc biệt quan tâm đến sức khỏe.

Nhiều giai thoại cho thấy ông quản lý bản thân rất nghiêm ngặt, như thường ăn cơm lúa mạch giàu dinh dưỡng, tự pha thuốc Đông y và không bao giờ bỏ tập thể dục hằng ngày.

Sở thích về phụ nữ của ông thay đổi theo tuổi tác. Khi còn trẻ, ông thích phụ nữ trưởng thành, nhưng đến tuổi 60 thì hoàn toàn thay đổi.
Người ta cho rằng ông bắt đầu thích các thiếu nữ ở độ tuổi từ 10 đến 19.

Ngay cả khi về già, Tokugawa Ieyasu vẫn tích cực sinh con và được cho là có 20 người vợ cùng 16 người con.
Dù việc duy trì hậu duệ rất quan trọng đối với Mạc phủ Edo và gia tộc Tokugawa, số lượng vợ con như vậy vẫn khiến người ta cảm thấy quá nhiều.

Lâu đài Nijo được xây dựng để bảo vệ Hoàng cung Kyoto, nơi Thiên hoàng sinh sống, đồng thời làm nơi lưu trú khi Tokugawa Ieyasu đến Kyoto. Ngày nay, nơi đây đã trở thành một địa điểm du lịch.

Dưới thời Iemitsu, Tướng quân đời thứ ba của Mạc phủ Edo, lâu đài được cải tạo quy mô lớn để đón Thiên hoàng.
Trong lần cải tạo này, lâu đài được trang hoàng bằng các bích họa của Kano Tanyu, danh họa nổi tiếng Nhật Bản, cùng nhiều tác phẩm chạm khắc và phụ kiện kim loại trang trí. Việc đón Thiên hoàng tại tòa thành lộng lẫy ấy đã thể hiện sự ổn định của Mạc phủ Edo.

Đây cũng là nơi Tướng quân đời thứ 15 Yoshinobu tuyên bố ý định trao trả quyền lực cho triều đình trong sự kiện Đại chính phụng hoàn. Vì vậy, có thể nói lâu đài Nijo đã chứng kiến toàn bộ quá trình hưng thịnh và suy tàn của gia tộc Tokugawa.

Sau khi giành chiến thắng trong trận Sekigahara, Tokugawa Ieyasu cho xây thành Nagoya để phòng bị trường hợp gia tộc Toyotomi ở Osaka tấn công.

Hai tượng cá kình bằng vàng lấp lánh trên mái lớn. Một trong những thành quách quy mô nhất Nhật Bản này, với tường đá cao, hào sâu và hệ thống phòng thủ kiên cố, đã thể hiện uy thế của gia tộc Tokugawa trước gia tộc Toyotomi.
Đôi cá kình vàng đực và cái tỏa sáng trên đỉnh tháp chính 5 tầng mái đã trở thành biểu tượng của Nagoya.

Đền Nikko Toshogu được xây dựng năm 1617, một năm sau khi Tokugawa Ieyasu qua đời, và đã được ghi danh là một phần của Di sản Văn hóa Thế giới “Đền chùa Nikko”.

Các nghệ nhân bậc thầy từ khắp Nhật Bản đã thực hiện nhiều chi tiết trang trí và chạm khắc tại đây. Trong số đó có chuồng ngựa Shinkyusha nổi tiếng với tác phẩm chạm khắc ba chú khỉ “không nhìn điều xấu, không nói điều xấu, không nghe điều xấu”.
Nơi đây còn có nhiều điểm nổi bật như cổng Yomeimon, toàn bộ công trình được bao phủ bởi vô số tác phẩm chạm khắc rực rỡ. Cổng còn được gọi là “Higurashi-no-mon”, nghĩa là có thể ngắm cả ngày mà không chán.