โทกูงาวะ อิเอยาสุ

โทกูงาวะ อิเอยาสุเกิดเมื่อ ค.ศ. 1542 ที่ปราสาทโอกาซากิในแคว้นมิกาวะ ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดไอจิ เป็นบุตรของมัตสึไดระ ฮิโรทาดะ เจ้าแห่งปราสาท

เมื่อโอดะ โนบุฮิเดะบุกโจมตีปราสาทโอกาซากิ มัตสึไดระ ฮิโรทาดะผู้เป็นบิดาจึงขอกำลังเสริมจากอิมากาวะ โยชิโมโตะ แต่อีกฝ่ายเรียกร้องให้ส่งโทกูงาวะ อิเอยาสุเป็นตัวประกันเพื่อแลกกับความช่วยเหลือ
แม้จะถูกส่งไปหาอิมากาวะ โยชิโมโตะตามข้อเรียกร้อง แต่ระหว่างทางข้ารับใช้ที่ทำหน้าที่คุ้มกันกลับทรยศและขายเขาให้แก่โอดะ โนบุฮิเดะในฐานะตัวประกัน

เขาใช้ชีวิตเป็นตัวประกันอยู่กับโอดะ โนบุฮิเดะตั้งแต่อายุ 6–8 ปี และเมื่ออายุ 8 ปีจึงถูกส่งไปหาอิมากาวะ โยชิโมโตะผ่านการแลกเปลี่ยนตัวประกัน
คราวนี้เขาต้องใช้ชีวิตเป็นตัวประกันอยู่กับอิมากาวะ โยชิโมโตะ

หนึ่งปีหลังอิมากาวะ โยชิโมโตะเสียชีวิตในศึกโอเกฮาซามะระหว่างโอดะ โนบูนางะกับอิมากาวะ โยชิโมโตะเมื่อ ค.ศ. 1560 โทกูงาวะ อิเอยาสุได้รับอิสรภาพและทำพันธสัญญาคิโยสุกับโอดะ โนบูนางะ

เขาค่อยๆ สั่งสมอำนาจและรวมแคว้นมิกาวะซึ่งเคยแบ่งเป็นฝั่งตะวันออกกับตะวันตกให้เป็นหนึ่งเดียว
จากนั้นได้รับความร่วมมือจากทาเคดะ ชิงเง็นในการโจมตีและโค่นล้มตระกูลอิมากาวะที่เคยจับเขาเป็นตัวประกัน

ต่อมาเมื่อทาเคดะ ชิงเง็น ซึ่งเคยให้ความร่วมมือ ขัดแย้งกับโอดะ โนบูนางะ โทกูงาวะ อิเอยาสุจึงถูกทาเคดะ ชิงเง็นโจมตีและพ่ายแพ้อย่างย่อยยับในศึกมิกาตะงาฮาระ
หลังทาเคดะ ชิงเง็นเสียชีวิต เขาจึงเป็นฝ่ายรุกกลับและได้รับชัยชนะในศึกนางาชิโนะ
ดินแดนของทาเคดะ ชิงเง็นจึงตกเป็นของโทกูงาวะ อิเอยาสุ

ใน ค.ศ. 1582 โอดะ โนบูนางะ (Oda Nobunaga) พันธมิตรของเขาเสียชีวิตจากเหตุการณ์ที่วัดฮนโนจิซึ่งก่อโดยอาเคจิ มิตสึฮิเดะ
เขาเข้ายึดครองคาอิ ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดยามานาชิ ชินาโนะ ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดนางาโนะ และโคซูเกะ ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดกุมมะ อันเป็นดินแดนของโอดะ โนบูนางะ
เมื่อรวมกับโทโทมิ ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดชิซูโอกะ และมิกาวะซึ่งเป็นดินแดนเดิม เขาจึงเติบโตเป็นไดเมียวผู้ครองห้าแคว้น

ท่ามกลางความขัดแย้งระหว่างโทโยโทมิ ฮิเดโยชิกับโอดะ โนบูคัตสึ บุตรของโอดะ โนบูนางะ โทกูงาวะ อิเอยาสุเข้าข้างกองทัพของโอดะ โนบูคัตสึ ในศึกโคมากิและนางาคูเตะ กองทัพโทกูงาวะ อิเอยาสุและโอดะ โนบูคัตสึประมาณ 16,000 นายสามารถขับไล่กองทัพโทโยโทมิ ฮิเดโยชิที่มีประมาณ 100,000 นายได้

ศึกโคมากิและนางาคูเตะยุติลงเมื่อโอดะ โนบูคัตสึยอมรับข้อเสนอสงบศึกของโทโยโทมิ ฮิเดโยชิ ทำให้โทกูงาวะ อิเอยาสุไม่มีเหตุผลต้องสู้กับโทโยโทมิ ฮิเดโยชิอีกต่อไป

ต่อมาโทโยโทมิ ฮิเดโยชิผู้มุ่งรวมแผ่นดินเป็นหนึ่งเดียว ได้เข้าหาโทกูงาวะ อิเอยาสุซึ่งเป็นไดเมียวผู้ปกครองห้าแคว้น เพื่อทำให้เขายอมขึ้นตรง
แม้โทกูงาวะ อิเอยาสุจะปฏิเสธ แต่โทโยโทมิ ฮิเดโยชิใช้สารพัดวิธี ทั้งยกน้องสาวให้แต่งงานและส่งมารดาไปเป็นตัวประกัน เพื่อให้เขายอมสวามิภักดิ์
ท้ายที่สุดโทกูงาวะ อิเอยาสุก็ยอมและกลายเป็นข้ารับใช้ของโทโยโทมิ ฮิเดโยชิ

โทโยโทมิ ฮิเดโยชิซึ่งโทกูงาวะ อิเอยาสุยอมสวามิภักดิ์ สามารถรวมแผ่นดินได้สำเร็จจากการพิชิตโอดาวาระเมื่อ ค.ศ. 1590
จากนั้นโทโยโทมิ ฮิเดโยชิยึดดินแดนเดิมของเขา และสั่งให้ย้ายไปครองแปดแคว้นในภูมิภาคคันโต เขาจึงย้ายฐานไปยังปราสาทเอโดะ

แม้เป้าหมายของโทโยโทมิ ฮิเดโยชิคือการลดทอนอำนาจของโทกูงาวะ อิเอยาสุ แต่เขากลับทุ่มเทพัฒนาการปกครองดินแดนคันโต ปฏิรูประบบทหาร และส่งข้ารับใช้คนสำคัญไปประจำตามพื้นที่ต่างๆ จนมีอำนาจปกครองคันโตแข็งแกร่งขึ้น
เขายังรับอดีตข้ารับใช้ของกองทัพทาเคดะและข้ารับใช้ตระกูลโฮโจเข้ามาเสริมกำลังทหาร ส่งผลให้โทกูงาวะ อิเอยาสุมีอำนาจมากยิ่งขึ้น
ขณะเดียวกันเขายังทำคุณประโยชน์หลายด้านแก่โทโยโทมิ ฮิเดโยชิ จนได้รับความไว้วางใจ

เมื่อโทโยโทมิ ฮิเดโยชิเสียชีวิตใน ค.ศ. 1598 พินัยกรรมของเขาได้แต่งตั้งโทกูงาวะ อิเอยาสุเป็นหนึ่งในสภาผู้อาวุโสทั้งห้า ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มีอำนาจสูงสุดภายใต้รัฐบาลโทโยโทมิ
เขาใช้อำนาจดังกล่าวค่อยๆ ขยายกำลังเพื่อรวมแผ่นดิน แต่กลับขัดแย้งกับอิชิดะ มิตสึนาริและพรรคพวกซึ่งไม่พอใจการเคลื่อนไหวนี้

ความขัดแย้งดังกล่าวนำไปสู่ศึกเซกิงาฮาระใน ค.ศ. 1600 ระหว่างกองทัพตะวันตกที่นำโดยอิชิดะ มิตสึนาริ กับกองทัพตะวันออกที่นำโดยโทกูงาวะ อิเอยาสุ และฝ่ายโทกูงาวะเป็นผู้ชนะ
หลังศึกเซกิงาฮาระ เขาลงโทษบุคคลสำคัญของกองทัพตะวันตกและลดอำนาจของตระกูลโทโยโทมิลงอย่างมาก ทำให้แผ่นดินกลับมารวมเป็นหนึ่งภายใต้โทกูงาวะ อิเอยาสุ

ใน ค.ศ. 1603 เขาได้รับแต่งตั้งจากราชสำนักให้เป็นเซอิไทโชกุน กลายเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดของญี่ปุ่น และก่อตั้งรัฐบาลโชกุนเอโดะ

แม้จะขึ้นเป็นผู้มีอำนาจสูงสุดและก่อตั้งรัฐบาลโชกุนแล้ว แต่ระบอบการปกครองยังห่างไกลจากคำว่ามั่นคง
เขาจึงดำเนินนโยบายต่างๆ เช่น กฎหมายสำหรับตระกูลนักรบเพื่อควบคุมไดเมียว และกฎหมายสำหรับราชสำนักและขุนนางเพื่อจำกัดการเคลื่อนไหวของราชสำนัก โดยมุ่งสร้างระบอบการปกครองที่มั่นคงให้แก่ตระกูลโทกูงาวะและรัฐบาลโชกุนเอโดะ

ใน ค.ศ. 1605 เพียง 2 ปีหลังจัดตั้งรัฐบาลโชกุน เขามอบตำแหน่งโชกุนให้โทกูงาวะ ฮิเดทาดะ บุตรชายคนที่สาม
การสืบทอดตำแหน่งโชกุนให้บุตรของตนเป็นการประกาศให้ทั่วแผ่นดินรู้ว่า รัฐบาลโชกุนเอโดะจะสืบทอดอำนาจทางสายเลือด
อย่างไรก็ตาม แม้มอบตำแหน่งให้ฮิเดทาดะแล้ว โทกูงาวะ อิเอยาสุยังคงชี้นำกิจการบ้านเมืองในฐานะโอโงโชหรืออดีตโชกุนผู้ทรงอำนาจ

ณ เวลานั้น ตระกูลโทโยโทมิซึ่งเคยรวมแผ่นดินยังไม่ล่มสลาย และฝ่ายที่ต่อต้านรัฐบาลโชกุนเอโดะต่างไปรวมตัวอยู่กับตระกูลโทโยโทมิ
โทกูงาวะ อิเอยาสุจึงยกทัพเพื่อทำลายตระกูลโทโยโทมิ และทำให้ตระกูลนี้ล่มสลายในศึกฤดูหนาวและฤดูร้อนแห่งโอซาก้าเมื่อ ค.ศ. 1614 และ ค.ศ. 1615 ส่งผลให้รัฐบาลโชกุนเอโดะมั่นคงอย่างแท้จริง

ต่อมาโทกูงาวะ อิเอยาสุเสียชีวิตใน ค.ศ. 1616 และได้รับการประดิษฐานที่ศาลเจ้าคุโนซังโทโชกูในปีถัดมา
มีทฤษฎีว่าเขาเสียชีวิตจากอาหารไม่ย่อยเพราะกินเทมปุระมากเกินไป แต่เชื่อกันว่าสาเหตุโดยตรงคือมะเร็งกระเพาะอาหาร

น่าประหลาดใจไม่น้อยที่ “ตาแก่เจ้าเล่ห์” ซึ่งเป็นคำใช้ดูหมิ่นชายชราที่มีเล่ห์เหลี่ยม กลับกลายเป็นฉายาของโทกูงาวะ อิเอยาสุ

สาเหตุที่เขาถูกเรียกว่า “ตาแก่เจ้าเล่ห์” ไม่ได้มาจากรูปร่างอ้วนท้วนเท่านั้น
ว่ากันว่าบุคลิกที่มีเล่ห์เหลี่ยมและเจ้าแผนการก็เป็นอีกเหตุผลหนึ่ง

เรื่องราวต่อไปนี้เป็นตัวอย่างที่สะท้อนนิสัยดังกล่าว

สมัยโทกูงาวะ อิเอยาสุเป็นไดเมียวแห่งมิกาวะ เขาประสบปัญหาในการรับมือกับการก่อกบฏอิกโกอิกกิภายในดินแดน
เขาจึงยอมรับข้อเรียกร้องของฝ่ายกบฏเพื่อทำสัญญาสงบศึก และให้กลุ่มที่ก่อกบฏยุบตัว
แต่ทันทีที่กลุ่มดังกล่าวยุบ เขาก็กลับคำและใช้กำลังปราบปรามผู้ที่เคยเข้าร่วมการก่อกบฏ

เมื่อมีเรื่องราวที่ดูเหมือนหลอกลวงผู้อื่นเช่นนี้อยู่หลายครั้ง จึงอาจไม่แปลกที่เขาจะถูกเรียกว่า “ตาแก่เจ้าเล่ห์”

จากฉายาและรูปร่างอาจทำให้ดูเป็นคนอ่อนโยน แต่แท้จริงแล้วเขาเป็นคนไม่ชอบความพ่ายแพ้อย่างมาก

ในศึกมิกาตะงาฮาระเมื่อ ค.ศ. 1573 โทกูงาวะ อิเอยาสุพ่ายแพ้ทาเคดะ ชิงเง็นอย่างย่อยยับ
ระหว่างหลบหนีจากสนามรบ เขาหวาดกลัวจนถ่ายอุจจาระบนหลังม้า
ตัวเขาเองไม่รู้ว่าเกิดเหตุการณ์นี้ขึ้น และเมื่อข้ารับใช้ทัก เขากลับไม่ยอมรับง่ายๆ โดยยืนกรานว่า “นี่ไม่ใช่อุจจาระ แต่เป็นมิโซะ”
มีเรื่องเล่ากันเช่นนี้

เขาอาจทำเช่นนั้นเพราะอยู่ต่อหน้าข้ารับใช้ แต่ข้อแก้ตัวที่ฝืนเกินไปนี้ก็ทำให้โทกูงาวะ อิเอยาสุดูน่าเอ็นดูไม่น้อย

มีเรื่องเล่าว่า ในช่วงที่โทกูงาวะ อิเอยาสุสวามิภักดิ์ต่อโทโยโทมิ ฮิเดโยชิ เมื่อถูกถามว่า “สมบัติที่เจ้าภาคภูมิใจคืออะไร” เขาตอบว่า “ข้ารับใช้ที่ยอมเสี่ยงชีวิต奔ไปในสนามรบเพื่อข้าคือสมบัติของข้า”

เรื่องนี้แสดงให้เห็นว่าโทกูงาวะ อิเอยาสุให้ความสำคัญกับข้ารับใช้มากเพียงใด

เหตุผลหนึ่งที่ชื่อของเขามักปรากฏอยู่เสมอในแบบสำรวจหัวข้อ “ขุนศึกยุคเซ็นโกกุที่อยากให้เป็นเจ้านาย” อาจเป็นเพราะเขาใส่ใจข้ารับใช้

โทกูงาวะ อิเอยาสุยังมีชื่อเสียงว่าเป็นคนมัธยัสถ์ที่เกลียดการใช้จ่ายโดยเปล่าประโยชน์อย่างยิ่ง

・โกรธเพียงเพราะข้ารับใช้ตัดเสื้อผ้าชุดใหม่
・สวมเสื้อผ้าชุดเดิมมาโดยตลอด
・ไม่ซ่อมคอกม้าที่พัง
มีเรื่องราวมากมายที่สะท้อนความประหยัดของเขา

อย่างไรก็ตาม เขาใช้จ่ายอย่างไม่เสียดายในโอกาสสำคัญ จึงเห็นได้ว่าเพราะให้คุณค่ากับเงิน เขาจึงพยายามประหยัดในชีวิตประจำวัน

โทกูงาวะ อิเอยาสุมีชีวิตยืนยาวถึง 75 ปี ในยุคที่ว่ากันว่าอายุขัยเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 35 ปี
แน่นอนว่าการไม่เสียชีวิตในสนามรบเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้เขามีอายุยืน แต่อีกเหตุผลคือเขาเป็น “คนรักสุขภาพ”

มีเรื่องราวเกี่ยวกับการดูแลตนเองอย่างเคร่งครัดมากมาย เช่น ชอบกินข้าวบาร์เลย์ที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูงเพื่อสุขภาพ ปรุงยาสมุนไพรด้วยตนเอง และออกกำลังกายเป็นประจำ

รสนิยมด้านผู้หญิงของเขาเปลี่ยนไปตามอายุ ว่ากันว่าเมื่อยังหนุ่มเขาชอบหญิงสูงวัย แต่เมื่อเข้าสู่วัย 60 ปีกลับเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง
โดยหันมาชอบหญิงสาววัย 10–19 ปี

โทกูงาวะ อิเอยาสุยังคงมีบุตรแม้ในช่วงบั้นปลายชีวิต และว่ากันว่าเขามีภรรยา 20 คนกับบุตร 16 คน
แม้การมีทายาทสืบสกุลจะสำคัญต่อรัฐบาลโชกุนเอโดะและตระกูลโทกูงาวะ แต่จำนวนภรรยาและบุตรก็ดูมากเกินไปอยู่ดี

ปราสาทนิโจ อดีตพระราชวัง สร้างขึ้นเพื่ออารักขาพระราชวังหลวงซึ่งเป็นที่ประทับของจักรพรรดิ และใช้เป็นที่พักเมื่อเดินทางมายังเกียวโต ปัจจุบันกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวแล้ว

ในสมัยอิเอมิตสึ โชกุนรุ่นที่ 3 แห่งรัฐบาลโชกุนเอโดะ มีการบูรณะครั้งใหญ่เพื่อต้อนรับจักรพรรดิ
การบูรณะครั้งนี้เพิ่มภาพเขียนบนฉากกั้นฝีมือคาโน ทันยู จิตรกรญี่ปุ่นชื่อดัง ตลอดจนงานแกะสลักหลากหลายและเครื่องประดับโลหะ ทำให้ปราสาทหรูหรางดงามเหมาะแก่การต้อนรับจักรพรรดิ พร้อมประกาศให้เห็นถึงความมั่นคงของรัฐบาลโชกุนเอโดะ

การคืนอำนาจการปกครอง ซึ่งโชกุนโยชิโนบุรุ่นที่ 15 ประกาศเจตนาคืนอำนาจแก่ราชสำนัก ก็เกิดขึ้นที่ปราสาทนิโจแห่งนี้ จึงกล่าวได้ว่าเป็นปราสาทที่เฝ้ามองทั้งความรุ่งเรืองและเสื่อมถอยของตระกูลโทกูงาวะ

ปราสาทนาโกย่าสร้างขึ้นโดยโทกูงาวะ อิเอยาสุหลังชนะศึกเซกิงาฮาระ เพื่อเตรียมรับมือหากตระกูลโทโยโทมิจากโอซาก้ายกทัพเข้าโจมตี

ชาจิโฮโกะทองคำ 2 ตัวส่องประกายอยู่บนหลังคาขนาดใหญ่ ตัวปราสาทซึ่งมีขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในญี่ปุ่น พร้อมกำแพงหินสูง คูน้ำลึก และแนวป้องกันแข็งแกร่ง แสดงศักดิ์ศรีของตระกูลโทกูงาวะให้ตระกูลโทโยโทมิประจักษ์
ชาจิโฮโกะทองคำตัวผู้และตัวเมีย 2 ตัวที่ส่องประกายบนยอดหอปราสาทหลังคา 5 ชั้น ได้กลายเป็นสัญลักษณ์ของนาโกย่า

ศาลเจ้านิกโกโทโชกูสร้างขึ้นใน ค.ศ. 1617 หนึ่งปีหลังโทกูงาวะ อิเอยาสุเสียชีวิต และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นส่วนหนึ่งของมรดกโลกทางวัฒนธรรม “ศาลเจ้าและวัดแห่งนิกโก”

ช่างฝีมือชั้นยอดจากทั่วญี่ปุ่นร่วมกันสร้างสรรค์งานตกแต่งและประติมากรรมหลากหลายแห่ง เช่น โรงม้าศักดิ์สิทธิ์ซึ่งมีชื่อเสียงจากงานแกะสลักลิงสามตัว “ไม่ดู ไม่พูด ไม่ฟัง”
อีกหนึ่งไฮไลต์คือประตูโยเมมง ซึ่งทั้งอาคารปกคลุมด้วยงานแกะสลักสีสันสดใสจำนวนมหาศาล และยังเรียกว่า “ประตูฮิกุราชิ” เพราะงดงามจนดูได้ทั้งวันไม่มีเบื่อ