
คู่มือจาริกแสวงบุญชิโกกุสำหรับมือใหม่ | ตั้งแต่วิธีเริ่มต้น ค่าใช้จ่าย มารยาท จนถึงการจาริกครบ 88 วัด
การจาริกแสวงบุญชิโกกุ 88 วัดที่เกี่ยวข้องกับพระโคโบไดชิ คูไค (Kūkai) มีระยะทางรวมประมาณ 1,200–1,400 กม. แต่ไม่ใช่การเดินทางสำหรับคนพิเศษเท่านั้น ไม่ว่าจะมีศรัทธาหรือนับถือนิกายใด อายุเท่าไร หรือไม่สามารถเดินทางครบทั้งหมดในครั้งเดียว ทุกคนก็เริ่มต้นได้ตามจังหวะของตนเอง อย่างไรก็ตาม หากเป็นการจาริกครั้งแรก ยังมีหลายเรื่องที่ควรรู้ล่วงหน้า
บทความนี้จะแนะนำอย่างครอบคลุม ตั้งแต่ความรู้พื้นฐาน รูปแบบการจาริก จำนวนวันและค่าใช้จ่ายโดยประมาณ ไปจนถึงขั้นตอนการสักการะ มารยาท และเส้นทางสำหรับมือใหม่ ลองใช้ข้อมูลเหล่านี้ค้นหาวิธีที่เหมาะกับกำลังกายและตารางเวลาของตนเอง แล้วเริ่มก้าวแรกด้วยแผนที่ไม่หักโหมจนเกินไป
การจาริกแสวงบุญชิโกกุคืออะไร?
การจาริกแสวงบุญชิโกกุ คือการเดินทางไปยังสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ 88 แห่งทั่วเกาะชิโกกุเพื่อสวดภาวนา โดยสถานที่เหล่านี้เกี่ยวข้องกับพระโคโบไดชิ คูไค เส้นทางยาวประมาณ 1,200–1,400 กม. ครอบคลุม 4 จังหวัด ได้แก่ โทคุชิมะ โคจิ เอฮิเมะ และคางาวะ ผู้จาริกจะเดินทางไปสักการะวัดทีละแห่ง เชื่อกันว่าประเพณีนี้มีประวัติยาวนานประมาณ 1,200 ปี ปัจจุบันไม่ได้เป็นเพียงการเดินทางเพื่อเพิ่มพูนศรัทธา แต่ยังได้รับความนิยมในฐานะการสัมผัสธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมของชิโกกุด้วย ก่อนอื่น มาทำความรู้จักพื้นฐานของการจาริกผ่าน 4 มุมมองกัน
ความเกี่ยวข้องระหว่างพระโคโบไดชิ คูไคกับการจาริกแสวงบุญชิโกกุ
พระโคโบไดชิ คูไคเป็นพระสงฆ์ที่เกิดเมื่อปี 774 ในแคว้นซานุกิ ซึ่งปัจจุบันคือเมืองเซ็นสึจิ (Zentsūji) จังหวัดคางาวะ ท่านเดินทางไปศึกษาพุทธศาสนานิกายวัชรยานที่ราชวงศ์ถัง และหลังกลับญี่ปุ่นได้ก่อตั้งนิกายชินงอน เชื่อกันว่าท่านบำเพ็ญเพียรตามสถานที่ต่างๆ ทั่วชิโกกุตั้งแต่วัยหนุ่ม การเดินทางไปยังสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับท่านจึงกลายเป็นพื้นฐานความศรัทธาของการจาริกชิโกกุ อย่างไรก็ตาม มีหลายทฤษฎีเกี่ยวกับช่วงเวลาที่ประเพณีนี้เริ่มก่อตัว และเชื่อว่าค่อยๆ พัฒนาขึ้นผ่านกิจกรรมของผู้ศรัทธาและผู้บำเพ็ญเพียร
ในระยะแรก ผู้จาริกส่วนใหญ่เป็นผู้บำเพ็ญเพียร แต่เมื่อเข้าสู่สมัยเอโดะระหว่างปี 1603–1868 การจาริกก็ค่อยๆ แพร่หลายสู่คนทั่วไป ในปี 1687 พระชินเน็น (Shinnen) ได้จัดพิมพ์หนังสือคู่มือเส้นทางจาริกชิโกกุ ซึ่งระบุหมายเลขวัดและเส้นทางการจาริก จนกลายเป็นรากฐานสำคัญของประเพณีนี้

สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ 88 แห่งแห่งชิโกกุคืออะไร?
สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ 88 แห่งแห่งชิโกกุเป็นชื่อเรียกรวมของจุดจาริก 88 แห่งที่กระจายอยู่ใน 4 จังหวัดของชิโกกุ วัดแต่ละแห่งเรียกว่าฟุดะโช ส่วนผู้จาริกหรือที่เรียกว่าโอเฮ็นโระซัง จะเดินทางไปทั่วชิโกกุพร้อมสวดภาวนาต่อพระประธานของแต่ละวัดและพระโคโบไดชิ คำว่าฟุดะโชมีที่มาจากธรรมเนียมในอดีตที่ผู้จาริกจะตอกแผ่นป้ายซึ่งเขียนชื่อของตนไว้บนเสาของวัดเพื่อเป็นหลักฐานการสักการะ
| จังหวัด | หมายเลขวัด | จำนวนวัด |
|---|---|---|
| จังหวัดโทคุชิมะ | หมายเลข 1–23 | 23 วัด |
| จังหวัดโคจิ | หมายเลข 24–39 | 16 วัด |
| จังหวัดเอฮิเมะ | หมายเลข 40–65 | 26 วัด |
| จังหวัดคางาวะ | หมายเลข 66–88 | 23 วัด |
| รวม | หมายเลข 1–88 | 88 วัด |

4 จังหวัดของชิโกกุคือสถานที่ฝึกตนแห่งการตั้งปณิธาน การบำเพ็ญเพียร การตรัสรู้ และพระนิพพาน
4 จังหวัดของชิโกกุแบ่งออกเป็นสถานที่ฝึกตน 4 แห่งตามชื่อแคว้นเดิม โดยเปรียบเทียบกับกระบวนการก้าวสู่การตรัสรู้
แนวคิดนี้มองเส้นทางจากวัดหมายเลข 1 ถึงหมายเลข 88 เป็นการเดินทางจากความหลงผิดไปสู่การตรัสรู้ และเป็นสัญลักษณ์ของการเติบโตทางจิตใจผ่านการจาริก
| จังหวัดและชื่อแคว้นเดิม | สถานที่ฝึกตน | ความหมาย |
|---|---|---|
| จังหวัดโทคุชิมะ แคว้นอาวะ | สถานที่ฝึกตนแห่งการตั้งปณิธาน | ปลุกใจให้ใฝ่หาการตรัสรู้และตั้งมั่นที่จะออกเดินทาง |
| จังหวัดโคจิ แคว้นโทสะ | สถานที่ฝึกตนแห่งการบำเพ็ญเพียร | ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้าและขัดเกลากายใจ |
| จังหวัดเอฮิเมะ แคว้นอิโยะ | สถานที่ฝึกตนแห่งการตรัสรู้ | ใฝ่หาการตรัสรู้และเพิ่มพูนปัญญาแห่งพระพุทธศาสนา |
| จังหวัดคางาวะ แคว้นซานุกิ | สถานที่ฝึกตนแห่งพระนิพพาน | สื่อถึงภาวะตรัสรู้ที่หลุดพ้นจากกิเลสและความหลงผิด |

จุดประสงค์และความหมายของการจาริก กับคำสอนเรื่องการเดินทางร่วมกันสองคน
รูปแบบของการจาริกเปลี่ยนแปลงและเปิดกว้างขึ้นตามยุคสมัย ในอดีตเป็นการจาริกของพระผู้บำเพ็ญเพียรเป็นหลัก แต่ปัจจุบันผู้คนออกเดินทางด้วยเหตุผลหลากหลาย ทั้งเพื่อค้นหาตนเอง พักฟื้นจิตใจ หรือเรียนรู้วัฒนธรรม แม้แต่ละคนจะมีจุดประสงค์ต่างกัน แต่พื้นฐานสำคัญยังคงเป็นการพนมมือและสวดภาวนาต่อพระประธานกับพระโคโบไดชิในแต่ละวัด
หนึ่งในแนวคิดสำคัญที่คอยเกื้อหนุนผู้จาริกคือโดเกียวนินิน (Dōgyō Ninin) ซึ่งหมายถึงพระโคโบไดชิทรงอยู่เคียงข้างและร่วมเดินทางไปด้วยเสมอ แม้จะจาริกเพียงลำพังก็ไม่เคยอยู่คนเดียว แนวคิดนี้สะท้อนศรัทธาอันเป็นเอกลักษณ์ของการจาริกชิโกกุ

เสน่ห์ของการจาริกที่อยากให้มือใหม่ได้รู้
การจาริกชิโกกุไม่ได้มีเพียงการเดินทางไปยังวัดทั้ง 88 แห่ง แต่ยังเป็นโอกาสให้ได้สัมผัสวัฒนธรรมที่สืบทอดในแต่ละวัดและชุมชน พร้อมใช้เวลาในแบบของตนเอง เมื่อได้ยินคำว่าจาริกแสวงบุญ หลายคนอาจนึกถึงการบำเพ็ญเพียรอันเข้มงวด แต่แต่ละคนมีจุดประสงค์และวิธีเปิดใจต่อการเดินทางต่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องเดินทางในรูปแบบเดียวกันทั้งหมด การพบปะผู้คนระหว่างทางก็เป็นอีกองค์ประกอบที่ทำให้ความทรงจำจากการเดินทางลึกซึ้งยิ่งขึ้น ต่อไปนี้คือเสน่ห์ที่อยากให้ผู้จาริกครั้งแรกได้รู้จัก
ทบทวนตนเองผ่านการอธิษฐาน
ระหว่างการจาริก ผู้เดินทางจะพนมมือและสวดภาวนาอย่างสงบในแต่ละวัด ชีวิตประจำวันมักเต็มไปด้วยงาน ภาระในบ้าน และเรื่องจุกจิก จนหลายคนแทบไม่มีเวลาทบทวนความรู้สึกของตนเอง ช่วงเวลาสักการะช่วยให้ได้เว้นระยะจากชีวิตประจำวันและกลับมามองสถานการณ์ของตนอีกครั้ง ไม่ว่าจะเป็นความหวังในอนาคต สุขภาพของครอบครัว หรือการอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ล่วงลับ เนื้อหาของคำอธิษฐานย่อมแตกต่างกันไป แม้ไม่มีคำขอที่ชัดเจน การสงบใจและพนมมือก็มีความหมาย ลองวางสมาร์ตโฟนไว้สักครู่แล้วหันมารับรู้ทิวทัศน์ตรงหน้า โดยไม่ต้องรีบหาคำตอบพิเศษใดๆ ค่อยๆ พิจารณาว่าอะไรคือสิ่งที่ตนให้ความสำคัญ การทบทวนเช่นนี้ทีละน้อยจะเชื่อมโยงไปสู่การเดินทางภายในจิตใจ

สัมผัสธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมของชิโกกุ
เส้นทางจาริกเผยให้เห็นทิวทัศน์อันหลากหลายของชิโกกุ ทั้งวิวเปิดกว้างริมทะเล ทางเข้าสู่วัดอันเงียบสงบท่ามกลางภูเขา และตรอกเล็กๆ ในเมือง ผู้เดินทางจึงเพลิดเพลินกับทิวทัศน์ที่เปลี่ยนไปตลอดทาง วัดแต่ละแห่งมีประวัติของตนเอง พร้อมจุดน่าสนใจทางวัฒนธรรมมากมาย เช่น วิหารหลัก พระพุทธรูป และสถาปัตยกรรม บรรยากาศของแต่ละวัดแตกต่างกัน และยิ่งเดินทางมากเท่าไรก็ยิ่งสัมผัสเอกลักษณ์ได้ชัดเจนขึ้น หากศึกษาประวัติก่อนไปเยือน การสักการะครั้งเดิมก็อาจให้ความรู้สึกที่ต่างออกไป
อีกหนึ่งเสน่ห์คือการได้สัมผัสวัฒนธรรมอาหารของแต่ละพื้นที่ระหว่างทาง นอกจากเป็นการเดินทางแห่งศรัทธาแล้ว ยังเป็นโอกาสให้เพลิดเพลินกับดินแดนชิโกกุ เช่น คัตสึโอะทาทากิหรือปลาโอส่วนผิวย่างไฟของโคจิ และส้มมิกังของเอฮิเมะ
การได้ใกล้ชิดกับภูมิประเทศและวิถีชีวิตของผู้คนในท้องถิ่น จนเกิดความสนใจใหม่ๆ ขึ้นมา ก็เป็นความสนุกอย่างแท้จริงของการจาริก

เพลิดเพลินกับมิตรไมตรีอันอบอุ่นจากคนในท้องถิ่น
ชิโกกุมีวัฒนธรรมโอเซ็ตไต (Osettai) ซึ่งคนในท้องถิ่นให้การต้อนรับผู้จาริกอย่างอบอุ่น แม้ปัจจุบันจะไม่ได้พบเห็นแพร่หลายเท่าในอดีต แต่การต้อนรับมีหลายรูปแบบ ตั้งแต่การมอบเครื่องดื่มและอาหารระหว่างทาง ไปจนถึงการบอกเส้นทางหรือจัดพื้นที่ให้พัก เป็นการต้อนรับโดยไม่หวังผลตอบแทนทางการเงิน มีรากฐานจากศรัทธาและความปรารถนาดี นอกจากนี้ยังมีความหมายว่าผู้ให้ได้สั่งสมบุญ และฝากให้ผู้จาริกสักการะแทนตนด้วย น้ำใจเหล่านี้เป็นกำลังสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องเดินทางไกล การพูดคุยกับเจ้าของที่พักหรือฟังเรื่องราวของชุมชนจากคนท้องถิ่นก็กลายเป็นความทรงจำส่วนหนึ่งของการเดินทาง เสน่ห์ของการจาริกจึงอยู่ที่การได้สัมผัสสายสัมพันธ์ระหว่างผู้คนไปพร้อมกัน

รูปแบบการจาริก | ตามลำดับ ย้อนลำดับ เดินทางรวดเดียว แบ่งเป็นช่วง และจาริกทีละแคว้น
การจาริกมีหลายรูปแบบตามลำดับวัดและวิธีจัดตารางเดินทาง ไม่จำเป็นต้องเดินทางตลอดเส้นทางที่ครอบคลุมทั่วชิโกกุในครั้งเดียว และสามารถกำหนดพื้นที่ที่จะไปเยือนได้อย่างอิสระ จุดเด่นคือสามารถวางแผนให้เหมาะกับจำนวนวันที่มี กำลังกาย และจุดประสงค์ของการเดินทาง ก่อนออกเดินทาง ลองทำความเข้าใจความแตกต่างของรูปแบบหลักๆ แล้วเลือกวิธีที่เหมาะกับตนเอง
จาริกตามลำดับและย้อนลำดับ
การจาริกตามลำดับเริ่มจากวัดเรียวเซ็นจิหมายเลข 1 ในจังหวัดโทคุชิมะ และมุ่งหน้าไปสิ้นสุดที่วัดโอคุโบจิ (Ōkuboji) หมายเลข 88 ในจังหวัดคางาวะ เนื่องจากเดินทางตามลำดับหมายเลข จึงใช้ป้ายบอกทางและหนังสือนำเที่ยวประกอบได้ ทำให้แม้เป็นการจาริกครั้งแรกก็วางแผนได้ง่าย และเป็นรูปแบบที่ได้รับความนิยมโดยทั่วไป
ส่วนการจาริกย้อนลำดับคือการเดินทางตรงข้าม โดยเริ่มจากวัดหมายเลข 88 และย้อนกลับไปยังวัดหมายเลข 1 มีตำนานเล่าว่า หากจาริกย้อนลำดับในปีอธิกสุรทิน จะได้รับบุญเทียบเท่ากับการจาริกตามลำดับ 3 รอบ และยังเชื่อมโยงกับตำนานของเอมอนซาบุโร (Emon Saburō) ที่เกี่ยวข้องกับพระโคโบไดชิ อย่างไรก็ตาม เรื่องนี้เป็นความเชื่อตามศรัทธา ไม่ใช่กฎของการจาริก นอกจากนี้ การเดินทางอย่างอิสระตามกำหนดการของตนโดยไม่ยึดลำดับเรียกว่ามิดาเระอุจิ

จาริกรวดเดียวและแบ่งเป็นช่วง
การเดินทางไปยังสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 88 แห่งของชิโกกุให้ครบภายในทริปเดียวเรียกว่าจาริกรวดเดียว ส่วนการจาริกแบบแบ่งเป็นช่วงคือการแบ่งเส้นทางทั้งหมดออกเป็นหลายทริป โดยอาจเริ่มทริปครั้งถัดไปจากจุดที่สิ้นสุดในครั้งก่อน หรือกำหนดช่วงเส้นทางตามความสะดวกของตนเองก็ได้ หากเป็นมือใหม่และกังวลเรื่องการจาริกระยะยาว การแบ่งเดินทางเป็นช่วงจะเหมาะกว่า
| - | จาริกรวดเดียว | จาริกแบบแบ่งเป็นช่วง |
|---|---|---|
| วิธีเดินทาง | เดินทางครบทั้ง 88 แห่งภายในทริปเดียว | แบ่งเส้นทางทั้งหมดออกเป็นหลายทริป |
| เวลาที่ต้องใช้ | ต้องมีวันหยุดต่อเนื่อง โดยระยะเวลาจะแตกต่างกันมากตามวิธีเดินทาง | ค่อยๆ เดินทางได้โดยใช้วันหยุดสุดสัปดาห์หรือวันหยุดยาว |
| เหมาะสำหรับ | ผู้ที่มีเวลามากพอและอยากเดินทางทั่วชิโกกุภายในทริปเดียว | ผู้ที่ลาหยุดยาวได้ยากเนื่องจากงานหรือภาระครอบครัว |
| จุดเด่น | สัมผัสความต่อเนื่องและความสำเร็จจากการเดินทางครบภายในครั้งเดียว | เดินทางได้โดยไม่หักโหมตามความสะดวกและจังหวะของตนเอง |

จาริกทีละแคว้น
การจาริกทีละแคว้นคือการแบ่งวัดบนเส้นทางชิโกกุออกเป็น 4 พื้นที่ตามชื่อแคว้นเดิม ได้แก่ อาวะ โทสะ อิโยะ และซานุกิ แล้วเดินทางทีละแคว้น นับเป็นการจาริกแบบแบ่งช่วงประเภทหนึ่ง และสอดคล้องกับสถานที่ฝึกตน 4 แห่ง ได้แก่ การตั้งปณิธาน การบำเพ็ญเพียร การตรัสรู้ และพระนิพพาน เนื่องจากจบการจาริกเป็นรายแคว้น จึงกำหนดเป้าหมายระยะยาวได้ง่าย เช่น ครั้งแรกเดินทางในอาวะ และครั้งต่อไปเดินทางในโทสะ จำนวนวัด ทิวทัศน์ และสภาพเส้นทางของแต่ละพื้นที่ยังแตกต่างกัน จึงได้สัมผัสเอกลักษณ์ของแต่ละท้องถิ่นตลอดการเดินทาง

วิธีเดินทางระหว่างการจาริก | เปรียบเทียบ 5 รูปแบบ
การเดินทางไปยังสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 88 แห่งของชิโกกุไม่ได้จำกัดเฉพาะการเดินเท้า ปัจจุบันมีหลายทางเลือก ทั้งรถยนต์ จักรยาน มอเตอร์ไซค์ ระบบขนส่งสาธารณะ และทัวร์ วิธีที่เลือกจะส่งผลต่อจังหวะการเดินทาง มุมมองต่อทิวทัศน์ กำลังกายที่ต้องใช้ และประสบการณ์ที่จะได้รับ อีกทั้งไม่จำเป็นต้องยึดติดกับวิธีเดียว สามารถเปลี่ยนรูปแบบการเดินทางตามแต่ละช่วงได้ โดยมี 5 รูปแบบหลักดังต่อไปนี้
| วิธีเดินทาง | ข้อดีหลัก | เหมาะสำหรับ |
|---|---|---|
| เดินเท้า | สัมผัสธรรมชาติและปฏิสัมพันธ์กับคนในท้องถิ่นได้อย่างลึกซึ้ง | ผู้ที่มีกำลังกายและเวลามากพอ รวมถึงต้องการค่อยๆ เดินทางอย่างละเอียด |
| รถยนต์ | เดินทางได้อย่างมีประสิทธิภาพและแวะสถานที่ท่องเที่ยวได้สะดวก | ผู้ที่คุ้นเคยกับการขับรถและต้องการเดินทางภายในระยะเวลาสั้น |
| จักรยานหรือมอเตอร์ไซค์ | เดินทางได้ไกลกว่าการเดินเท้า พร้อมเพลิดเพลินกับทิวทัศน์ระหว่างทาง | ผู้ที่คุ้นเคยกับยานพาหนะ 2 ล้อและให้ความสำคัญกับความคล่องตัว |
| รถบัสหรือรถไฟ | ไม่ต้องรับภาระในการขับรถและใช้ประโยชน์จากระบบขนส่งสาธารณะได้ | ผู้ที่ไม่ต้องการขับรถและอยากผสมผสานกับการเดินเท้าหรือวิธีอื่น |
| ทัวร์จาริกแสวงบุญ | ให้ผู้จัดทัวร์ดูแลเรื่องการเดินทางและกำหนดการ | มือใหม่ที่กังวลเรื่องการเตรียมตัวและการจัดการต่างๆ |
จาริกด้วยการเดินเท้า
การจาริกด้วยการเดินเท้าเป็นวิธีดั้งเดิมที่ผู้จาริกใช้สองเท้าของตนเดินตามเส้นทางจากวัดหนึ่งไปยังวัดถัดไป
เสน่ห์อยู่ที่การได้สัมผัสธรรมชาติของชิโกกุอย่างใกล้ชิด พร้อมพบปะผู้คนในท้องถิ่นและผู้จาริกคนอื่นระหว่างทาง ยังสังเกตเห็นหมู่บ้านเล็กๆ หรือป้ายบอกทางเก่าแก่ที่อาจขับรถผ่านไปโดยไม่ทันเห็น จึงมีโอกาสเรียนรู้วิถีชีวิตและประวัติศาสตร์ของพื้นที่มากขึ้น เมื่อเดินทางไกลด้วยกำลังของตนเองและไปถึงวัดแต่ละแห่ง ก็จะสัมผัสความสำเร็จได้อย่างเต็มที่
อย่างไรก็ตาม การเดินตลอดเส้นทางต้องใช้เวลาและกำลังกายมาก ทั้งยังได้รับผลกระทบจากสภาพอากาศโดยตรง และบางช่วงต้องผ่านทางภูเขาหรือทางลาดชัน จึงต้องดูแลสุขภาพและเตรียมตัวล่วงหน้าอย่างรอบคอบ มือใหม่ควรเริ่มจากเส้นทางสั้นๆ ที่ค่อนข้างราบ แล้วค่อยเพิ่มระยะทางเดินทีละน้อย

จาริกด้วยรถยนต์หรือรถเช่า
การจาริกด้วยรถยนต์คือการใช้รถส่วนตัวหรือรถเช่าเดินทางไปยังแต่ละวัด เมื่อเทียบกับการเดินเท้าแล้วจะใช้เวลาเดินทางน้อยกว่า จึงไปเยือนวัดได้อย่างมีประสิทธิภาพแม้มีเวลาจำกัด สามารถเก็บสัมภาระไว้ในรถและเข้าสักการะได้อย่างคล่องตัว อีกทั้งมีเวลาแวะรับประทานอาหารหรือเที่ยวชมสถานที่ต่างๆ ไม่ต้องผูกติดกับตารางเวลาของระบบขนส่งสาธารณะ และจัดกำหนดการตามจังหวะของตนเองได้
อย่างไรก็ตาม โอกาสที่จะค่อยๆ ชื่นชมทิวทัศน์หรือพูดคุยกับคนในท้องถิ่นอาจลดลง การขับรถในพื้นที่ที่ไม่คุ้นเคยยังทำให้เหนื่อยล้ามากกว่าที่คาด ต้องตรวจสอบตำแหน่งและเงื่อนไขการใช้ที่จอดรถ รวมถึงสภาพถนนด้วย หากเช่ารถ ควรตรวจสอบสถานที่รับและคืนรถ ตลอดจนเวลาทำการล่วงหน้า

จาริกด้วยจักรยานหรือมอเตอร์ไซค์
การจาริกด้วยจักรยานหรือมอเตอร์ไซค์เป็นรูปแบบที่ผสมผสานความใกล้ชิดของการเดินเท้าเข้ากับความคล่องตัวของรถยนต์ ผู้เดินทางสามารถรับรู้สายลม กลิ่น และการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิได้โดยตรง พร้อมเดินทางครอบคลุมพื้นที่กว้างกว่าการเดินเท้า
ความคล่องตัวสูงทำให้แวะสถานที่ที่สนใจได้ง่าย
อย่างไรก็ตาม ชิโกกุมีภูมิประเทศเป็นภูเขาและหลายช่วงมีทางลาดต่อเนื่อง เมื่อฝนตกต้องระวังทัศนวิสัยและสภาพพื้นผิวถนน เนื่องจากบรรทุกสัมภาระได้น้อยกว่ารถยนต์ จึงควรจัดของให้มีน้ำหนักเบาและกะทัดรัด

จาริกด้วยรถบัสและรถไฟ
การจาริกด้วยรถบัสและรถไฟเป็นวิธีที่ใช้ระบบขนส่งสาธารณะ ชิโกกุมีทั้งรถไฟ JR รถไฟเอกชน และรถบัสประจำทาง ผู้เดินทางจึงสามารถใช้สถานีหรือป้ายรถเป็นจุดเริ่มต้นเพื่อไปเยือนวัดหลายแห่ง ระหว่างทางยังเพลิดเพลินกับทิวทัศน์นอกหน้าต่างและเดินทางตามจังหวะของตนเองได้ค่อนข้างมาก
อย่างไรก็ตาม บางเส้นทางมีจำนวนเที่ยวให้บริการน้อย และบางพื้นที่เข้าถึงได้ยากด้วยระบบขนส่งสาธารณะเพียงอย่างเดียว เนื่องจากต้องต่อรถหรือรอเป็นเวลานาน จำนวนวัดที่ไปได้ใน 1 วันจึงมักมีจำกัด แนะนำให้ใช้แท็กซี่ร่วมด้วยเมื่อจำเป็น

ทัวร์จาริกแสวงบุญ
ทัวร์จาริกแสวงบุญคือการสมัครเข้าร่วมทริปที่บริษัทท่องเที่ยวหรือผู้ให้บริการรายอื่นจัดขึ้น โดยจะวางกำหนดการเดินทางไปยังวัดและจัดเตรียมพาหนะไว้ล่วงหน้า อีกทั้งหลายแพ็กเกจรวมที่พักและอาหาร ช่วยลดความกังวลและภาระระหว่างทาง จึงเหมาะสำหรับมือใหม่ มีแผนให้เลือกหลากหลาย เช่น ทริปไปเช้าเย็นกลับ มีหัวหน้าทัวร์หรือผู้นำการจาริกร่วมเดินทาง และแบบที่สมัครคนเดียวได้ เนื้อหา ระยะเวลา และค่าใช้จ่ายแตกต่างกันในแต่ละทัวร์ จึงควรเลือกแผนที่เหมาะกับตนเอง แต่ต้องระวังว่ากำหนดการถูกกำหนดไว้แล้ว ทำให้มีอิสระในการเดินทางน้อยกว่า

จำนวนวันและค่าใช้จ่ายโดยประมาณ
เมื่อวางแผนจาริก หลายคนย่อมสนใจจำนวนวันและค่าใช้จ่ายที่ต้องเตรียม แม้ตัวเลขจะแตกต่างกันตามวิธีเดินทาง เช่น การเดินเท้า รถยนต์ หรือจักรยาน รวมถึงประเภทที่พัก แต่การทราบภาพรวมล่วงหน้าจะช่วยให้จัดแผนที่เหมาะกับตนเองได้ง่ายขึ้น ต่อไปนี้คือจำนวนวันที่ต้องใช้ รายละเอียดค่าใช้จ่าย และตัวอย่างงบประมาณสำหรับการเดินทางครบทั้ง 88 แห่ง
ต้องใช้เวลากี่วันจึงจะจาริกครบทั้งหมด?
หากเดินทางครบสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 88 แห่งของชิโกกุ จำนวนวันที่ต้องใช้จะแตกต่างกันตามวิธีเดินทาง ตารางต่อไปนี้เป็นเกณฑ์ทั่วไป แต่ควรเผื่อเวลาไว้รับมือเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด
| วิธีเดินทาง | จำนวนวันโดยประมาณสำหรับการจาริกรวดเดียว | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| เดินเท้า | ประมาณ 45–60 วัน | วันละประมาณ 20–30 กม. โดยแตกต่างตามกำลังกายและสภาพเส้นทาง |
| รถยนต์หรือมอเตอร์ไซค์ | ประมาณ 10–14 วัน | คำนวณจากการเดินทางประมาณ 6–9 แห่งต่อวัน |
| จักรยาน | ประมาณ 20–40 วัน | แตกต่างตามทางลาด เส้นทางที่ใช้ และกำลังกาย |
| รถบัสหรือรถไฟ | ไม่มีเกณฑ์ตายตัว | แตกต่างกันมากตามจำนวนเที่ยว การต่อรถ และช่วงที่ต้องเดินเท้า |
| ทัวร์ | ประมาณ 9–12 วัน | ขึ้นอยู่กับแผนของบริษัทท่องเที่ยว เช่น จาริกรวดเดียวหรือแบ่งเป็นช่วง |
ระยะเวลาอาจเพิ่มหรือลดตามวันที่ต้องหยุดเพราะสภาพอากาศ วันพัก และเวลาที่ใช้ในแต่ละวัด

ค่าใช้จ่ายและงบประมาณโดยประมาณ
ค่าใช้จ่ายหลักในการจาริกประกอบด้วยค่าเดินทาง ค่าที่พัก ค่าอาหาร ค่ารับอักษรพู่กันและตราประทับ รวมถึงค่าอุปกรณ์จาริก ยอดรวมจะแตกต่างกันมากตามประเภทที่พัก อาหาร และวิธีเดินทาง และยิ่งใช้เวลานาน ค่าใช้จ่ายก็มักเพิ่มขึ้น โดยมีรายละเอียดโดยประมาณดังนี้
| รายการ | ราคาโดยประมาณ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ค่าที่พัก | ประมาณ 4,000–12,000 เยนต่อคืน |
เช่น ชุคุโบ เกสต์เฮาส์ หรือโรงแรม แตกต่างตามการรวมหรือไม่รวมอาหาร |
| ค่าอาหาร | ประมาณ 2,000–5,000 เยนต่อวัน | อาหาร เครื่องดื่ม และของว่างที่ไม่รวมอยู่ในค่าที่พัก |
| ค่ารับอักษรพู่กันและตราประทับ |
44,000 เยน สำหรับ 88 แห่ง × 500 เยน ค่ารับอักษรพู่กันและตราประทับบนม้วนแขวนหรือเสื้อสีขาวจะแตกต่างกัน |
ค่ารับอักษรพู่กันและตราประทับลงในสมุด |
| อุปกรณ์จาริก | เริ่มต้นประมาณ 15,000 เยน |
สมุดรับตราประทับ เสื้อสีขาว ไม้เท้า หมวกสาน และอื่นๆ ไม่รวมอุปกรณ์เดินเขาทั่วไป |
| ค่าเดินทาง | ขึ้นอยู่กับวิธีเดินทางและจุดออกเดินทาง | ค่าเดินทางไปกลับชิโกกุ ค่าโดยสารภายในชิโกกุ ค่าเช่ารถ ค่าน้ำมัน และค่าทางด่วน |
| ค่าใช้จ่ายอื่นๆ | ขึ้นอยู่กับบริการที่ใช้และแต่ละบุคคล | เงินทำบุญ ของใช้ประจำวัน ค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด และเงินสำรอง |
เมื่อพิจารณารายการข้างต้น งบประมาณรวมตามวิธีเดินทางมีตัวอย่างดังนี้
| รูปแบบ | จำนวนวัน | งบประมาณรวม |
|---|---|---|
| จาริกด้วยการเดินเท้าแบบรวดเดียว | ประมาณ 50 วัน | ประมาณ 450,000–600,000 เยน |
| จาริกด้วยรถเช่าแบบรวดเดียว | ประมาณ 12 วัน | ประมาณ 250,000–400,000 เยน |
| จาริกแบบแบ่งช่วง 2 วัน 1 คืน ด้วยรถเช่า ประมาณ 10 แห่ง | 2 วัน | ประมาณ 30,000–60,000 เยน |
เป็นค่าใช้จ่ายโดยประมาณต่อคน โดยต้องคำนวณค่าเดินทางไปกลับชิโกกุและค่าของฝากแยกต่างหาก ยอดรวมจะแตกต่างตามที่พักและอาหารที่เลือก

เส้นทางระยะสั้นและประสบการณ์จาริกที่มือใหม่ลองได้ง่าย
แม้สนใจการจาริก แต่หลายคนอาจรู้สึกว่าการเริ่มต้นด้วยการเดินทางครบ 88 แห่งนั้นยากเกินไป การเริ่มจากเส้นทางสั้นๆ ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่ง มีเส้นทางที่ไปเยือนวัดหลายแห่งได้ภายในประมาณ 1 วัน เหมาะสำหรับทำความรู้จักบรรยากาศเบื้องต้น เมื่อได้ไปเยือนสถานที่จริง ก็จะเข้าใจลำดับการสักการะและความแตกต่างของแต่ละวัด ต่อไปนี้คือ 4 เส้นทางที่มือใหม่ลองได้ง่าย
ทดลองจาริกด้วยการเดินเท้า
สำหรับผู้ที่อยากสัมผัสการจาริกด้วยการเดินเท้าอย่างจริงจัง ขอแนะนำเส้นทางทดลองเดินในจังหวัดโทคุชิมะ เส้นทางสำหรับมือใหม่นี้เริ่มจากวัดเรียวเซ็นจิหมายเลข 1 และเดินทางตามลำดับไปจนถึงวัดจิโซจิ (Jizōji) หมายเลข 5 ระยะทางรวมประมาณ 11 กม. แต่ละช่วงใช้เวลาเดินประมาณ 25–90 นาที และเส้นทางส่วนใหญ่ค่อนข้างราบ จึงลองได้ง่ายแม้เป็นครั้งแรก หากกังวลเรื่องกำลังกายหรือเวลา สามารถใช้รถบัสหรือแท็กซี่ในบางช่วงได้ ระหว่างทางยังมีจุดน่าสนใจในแต่ละวัด ลองค่อยๆ ไปเยือนทีละแห่งพร้อมสังเกตจังหวะการเดินที่เหมาะกับตนเอง

จาริก 5 วัดแห่งโทคุชิมะ
เส้นทางจาริก 5 วัดแห่งโทคุชิมะเริ่มจากวัดไดนิจิจิ (Dainichiji) หมายเลข 13 ไปจนถึงวัดอิโดจิ (Idoji) หมายเลข 17 ภายในเมืองโทคุชิมะ วัดทั้ง 5 แห่งกระจายอยู่ในพื้นที่ที่ค่อนข้างใกล้กัน และเป็นที่รู้จักในฐานะเส้นทางจาริก 5 วัดมาตั้งแต่อดีต ระยะทางรวมประมาณ 8 กม. หากค่อยๆ เดินจะใช้เวลาประมาณ 6 ชั่วโมง เนื่องจากเป็นทางราบต่อเนื่อง จึงสัมผัสการจาริกได้เหมือนการเดินเที่ยวในเมือง และยังเหมาะสำหรับทดลองจาริกแบบแบ่งช่วง วัดทั้ง 5 แห่งอยู่ต่างนิกายและมีพระประธานแตกต่างกัน ทำให้ได้สัมผัสเอกลักษณ์ของแต่ละวัด นอกจากนี้ยังสามารถเช่าจักรยานบริเวณสถานีโทคุชิมะ จึงวางแผนได้ง่ายตามวิธีเดินทางที่เลือก

จาริก 7 วัดแห่งเซ็นสึจิ
เส้นทางจาริก 7 วัดแห่งเซ็นสึจิครอบคลุมพื้นที่รอบเมืองเซ็นสึจิ จังหวัดคางาวะ โดยเดินทางจากวัดอิยะดานิจิ (Iyadaniji) หมายเลข 71 ไปยังวัดโดริวจิ (Dōryūji) หมายเลข 77 เป็นวิธีจาริกที่ได้รับความนิยมมาตั้งแต่สมัยเอโดะ มีระยะทางรวมประมาณ 16 กม. หากเดินทางด้วยรถยนต์หรือจักรยานสามารถครบได้ใน 1 วัน แต่การใช้เวลา 2 วัน 1 คืนเพื่อเดินเท้าอย่างสบายๆ ก็เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจ วัดเซ็นสึจิหมายเลข 75 ตั้งอยู่ ณ สถานที่ประสูติของพระคูไค และเป็นวัดใหญ่ประจำสำนักเซ็นสึจิแห่งนิกายชินงอน แต่ละวัดประดิษฐานพระพุทธรูปเทพเจ้าแห่งโชคลาภทั้งเจ็ดที่ผู้คนลูบเพื่อขอพร เชื่อกันว่าการเดินทางครบทุกแห่งจะได้รับโชคลาภ 7 ประการ ระหว่างทางยังเพลิดเพลินกับทิวทัศน์ที่ราบซานุกิ หมู่บ้านเชิงเขา และวัฒนธรรมอาหารของพื้นที่ จึงเหมาะกับมือใหม่ที่อยากผสมผสานการจาริกเข้ากับทริปเที่ยวชิโกกุ

จาริก 5 วัดสำคัญแห่งโทซัง
เส้นทางจาริก 5 วัดสำคัญแห่งโทซังอยู่ทางตะวันออกของจังหวัดคางาวะ เริ่มจากวัดยาชิมาจิ (Yashimaji) หมายเลข 84 ไปจนถึงวัดโอคุโบจิหมายเลข 88 สำหรับผู้จาริกตามลำดับ นี่คือเส้นทางช่วงสุดท้ายก่อนจาริกครบ และยังเรียกว่า 5 วัดปิดท้าย จึงเป็นเส้นทางที่ช่วยให้รู้สึกถึงความตั้งใจขอให้คำอธิษฐานสัมฤทธิ์ผลได้ลึกซึ้งขึ้น ใช้เวลาประมาณ 1 วันด้วยรถยนต์ หรือประมาณ 1 วันครึ่งด้วยการเดินเท้า ระหว่างทางสามารถชมทิวทัศน์ที่เกี่ยวข้องกับสงครามเก็มเป รูปลักษณ์ของภูเขาโกเค็นซัง และตำนานนักดำน้ำหญิงชิงดวงแก้ว รวมถึงเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของแต่ละวัดและพื้นที่ เหมาะสำหรับผู้ที่อยากผ่อนคลายจิตใจท่ามกลางทิวทัศน์อันเงียบสงบ

โอสุนะฟุมิคืออะไร? วิธีสัมผัสการจาริกชิโกกุได้ใกล้ตัว
โอสุนะฟุมิ (Osunafumi) คือวิธีสักการะตามลำดับโดยเหยียบทรายที่รวบรวมมาจากวัดทั้ง 88 แห่งของชิโกกุ เชื่อกันว่าวิธีนี้คิดค้นขึ้นในสมัยเอโดะเพื่อผู้ที่ไม่สามารถเดินทางไปจาริกถึงชิโกกุได้ด้วยเหตุผลต่างๆ
สถานที่จำลองเส้นทางศักดิ์สิทธิ์และสถานที่ประกอบพิธีโอสุนะฟุมิ ซึ่งจัดวางพระพุทธรูปหรือภาพแทนพระประธานของแต่ละวัดพร้อมปูทรายจากวัดไว้ด้านหน้า ได้แพร่หลายไปทั่วญี่ปุ่น เชื่อกันว่าการสักการะในสถานที่เหล่านี้จะได้รับบุญเช่นเดียวกับการจาริกชิโกกุจริง ปัจจุบันยังสัมผัสประสบการณ์นี้ได้ที่วัดเซ็นสึจิหมายเลข 75 วัดโอคุโบจิหมายเลข 88 และวัดอื่นๆ ทั่วญี่ปุ่นในรูปแบบกิจกรรมจำกัดช่วงเวลา ก่อนเริ่มการจาริกอย่างจริงจัง การลองโอสุนะฟุมิเพื่อทำความรู้จักบรรยากาศก็เป็นทางเลือกที่น่าสนใจ

การเตรียมตัว เสื้อผ้า และที่พักที่ควรรู้ก่อนออกจาริก
นอกจากเลือกรูปแบบการจาริกแล้ว ควรเตรียมเรื่องช่วงเวลาที่จะเดินทาง เสื้อผ้า สิ่งของที่ต้องพก และที่พักล่วงหน้าด้วย โดยเฉพาะมือใหม่ที่อาจไม่แน่ใจว่าต้องเตรียมอะไรหรือควรเลือกที่พักแบบใด ต่อไปนี้คือข้อมูลที่เป็นประโยชน์ก่อนออกเดินทาง แบ่งตามหัวข้อต่างๆ
ช่วงเวลาที่เหมาะกับการจาริก
หากต้องการออกจาริก ขอแนะนำฤดูใบไม้ผลิระหว่างเดือนมีนาคม–พฤษภาคม และฤดูใบไม้ร่วงระหว่างเดือนกันยายน–พฤศจิกายน ซึ่งมีสภาพอากาศค่อนข้างสบาย
ฤดูใบไม้ผลิมีดอกซากุระและใบไม้เขียวสด ส่วนฤดูใบไม้ร่วงมีใบไม้เปลี่ยนสี จึงเพลิดเพลินกับธรรมชาติของชิโกกุได้ตลอดเส้นทาง โดยเฉพาะผู้ที่เดินเท้า เพราะเป็นฤดูที่ช่วยลดการสูญเสียกำลังกายจากความร้อนหรือความหนาวและเหมาะกับการเดินทางไกล ส่วนฤดูร้อนต้องระวังโรคลมแดดและภาวะขาดน้ำ ขณะที่ฤดูหนาวอาจมีหิมะตกและพื้นถนนกลายเป็นน้ำแข็งในพื้นที่ภูเขา สภาพอากาศแตกต่างกันตามแต่ละพื้นที่ จึงควรตรวจสอบพยากรณ์อากาศและข้อมูลถนนก่อนออกเดินทาง พร้อมเตรียมอุปกรณ์ให้เหมาะกับฤดูกาล

ประเภทและหน้าที่ของอุปกรณ์จาริก | เสื้อสีขาว ไม้เท้า สมุดรับตราประทับ และอื่นๆ
การจาริกมีทั้งเครื่องแต่งกายเฉพาะของผู้แสวงบุญและอุปกรณ์ที่ใช้ในการสักการะ แต่ละชิ้นมีความหมายและหน้าที่ เมื่อสวมใส่หรือพกติดตัวก็ช่วยเตรียมจิตใจให้พร้อมต่อการจาริก อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องซื้อทุกอย่างตั้งแต่เริ่มต้น สามารถเลือกเตรียมตามรูปแบบการเดินทางของตนเอง
อุปกรณ์จาริกหลักมีดังต่อไปนี้ สามารถซื้อได้จากร้านหน้าวัดเรียวเซ็นจิหมายเลข 1 ร้านจำหน่ายเครื่องพุทธบูชาภายในชิโกกุ หรือร้านค้าออนไลน์
| ชื่ออุปกรณ์ | หน้าที่และความหมาย |
|---|---|
| เบียคุเอะ เสื้อสีขาว | เครื่องแต่งกายดั้งเดิมของผู้จาริก ใช้สวมทับเสื้อผ้าปกติ |
| วาเกสะ | เครื่องแต่งกายสำหรับสักการะที่ย่อรูปมาจากผ้ากาสาวพัสตร์ ใช้คล้องคอ |
| สุเกะงาสะ หมวกสาน | หมวกที่ช่วยปกป้องศีรษะจากแสงแดด ลม และฝน มีตัวอักษรสันสกฤตหรือข้อความที่สื่อถึงการเดินทางร่วมกันสองคนและพระโคโบไดชิ |
| คงโกสึเอะ ไม้เท้า | ไม้เท้าที่ถือเป็นสัญลักษณ์แทนพระโคโบไดชิ และช่วยพยุงขณะเดิน |
| จูซุ ลูกประคำ | เครื่องพุทธบูชาที่ใช้ระหว่างการสักการะและสวดมนต์ |
| เคียวฮง หนังสือสวดมนต์ | หนังสือที่รวบรวมบทสวดสำหรับใช้สักการะ เช่น พระสูตรหัวใจปารมิตาและมนตราของพระประธานแต่ละวัด |
| โอซาเมะฟุดะ แผ่นป้ายถวาย | แผ่นป้ายที่เขียนชื่อและคำอธิษฐาน แล้วนำไปถวายที่วิหารหลักหรือวิหารพระไดชิ |
| โนเคียวโจ สมุดรับอักษรพู่กันและตราประทับ | สมุดสำหรับรับอักษรพู่กันและตราประทับเป็นหลักฐานว่าได้สวดมนต์หรือประกอบพิธีหลังการสักการะ |
| ซุดะบุคุโระ กระเป๋าจาริก | กระเป๋าสำหรับรวบรวมและพกสมุดรับตราประทับ หนังสือสวดมนต์ ธูป และอุปกรณ์สักการะอื่นๆ |

เสื้อผ้าและรองเท้าที่เหมาะกับการจาริก
ไม่มีข้อกำหนดเคร่งครัดเรื่องเสื้อผ้า สามารถเข้าสักการะด้วยชุดปกติหรือเสื้อผ้าสำหรับเดินเขาและเดินป่าได้ แต่หากสวมเสื้อสีขาว วาเกสะ หมวกสาน และถือไม้เท้า ก็จะเป็นเครื่องแต่งกายแบบดั้งเดิมของผู้จาริก ผู้คนรอบข้างยังสังเกตได้ว่าเป็นผู้จาริกและอาจเข้ามาทักทายได้ง่ายขึ้น สิ่งสำคัญคือเลือกเสื้อผ้าที่สุภาพเหมาะกับวัด และสวมใส่สบายแม้ต้องเดินทางนาน โดยเฉพาะการเดินเท้า ควรเตรียมเสื้อผ้าที่ดูดซับเหงื่อและแห้งเร็ว รวมถึงเสื้อคลุมที่ถอดใส่ง่าย การแต่งตัวหลายชั้นช่วยให้ปรับได้ตามระดับกิจกรรม ส่วนรองเท้าควรเป็นสนีกเกอร์ รองเท้าสำหรับเดิน หรือรองเท้าเทรกกิงที่พอดีกับเท้าและผ่านการใช้งานจนคุ้นเคยแล้ว เนื่องจากบางช่วงต้องเดินบนทางภูเขาและบันไดหิน จึงควรเลือกรองเท้าน้ำหนักเบา มีพื้นรองรับแรงกระแทก และไม่ลื่นง่าย

สิ่งของที่จำเป็นสำหรับการจาริก
นอกจากอุปกรณ์จาริกแล้ว ยังต้องเตรียมของใช้สำหรับการเดินทางทั่วไป ซึ่งใช้ทั้งระหว่างเดินทางและที่พัก
โดยเฉพาะผู้ที่เดินเท้าเป็นเวลานาน ไม่ควรทำให้สัมภาระหนักเกินไป สิ่งของหลักที่ควรเตรียมมีดังนี้
| สิ่งของ | วิธีเลือกและการใช้งาน |
|---|---|
| กระเป๋าเป้ | เลือกขนาดที่เหมาะกับรูปร่าง โดยผู้จาริกด้วยการเดินเท้าควรใช้ความจุประมาณ 25 ลิตร |
| กระติกน้ำหรือน้ำดื่ม | พกติดตัวเพื่อให้ดื่มน้ำได้เป็นระยะ |
| อุปกรณ์กันฝน | เสื้อปอนโชหรือชุดกันฝนที่คลุมกระเป๋าเป้ได้จะสะดวก |
| เสื้อผ้าและถุงเท้าสำรอง | ใช้เปลี่ยนเมื่อเปียกเหงื่อหรือฝน |
| เงินสด | เตรียมไว้สำหรับทำบุญ จ่ายค่ารับอักษรพู่กันและตราประทับ รวมถึงร้านค้าที่รับเฉพาะเงินสด |
| แบตเตอรี่สำรอง | ใช้เมื่อต้องตรวจสอบแผนที่ ข้อมูลการเดินทาง หรือติดต่อในกรณีฉุกเฉิน |
| อุปกรณ์ปฐมพยาบาลและยา | เช่น พลาสเตอร์ปิดแผล เทปพยุงกล้ามเนื้อ และยาประจำตัว |
| สิ่งของอื่นๆ ที่มีประโยชน์ | ผ้าขนหนู อาหารเพิ่มพลังงาน สเปรย์กันแมลง สุขาแบบพกพา และถุงพลาสติก |

ชุคุโบคืออะไร? เสน่ห์และข้อควรระวังเมื่อพักค้างคืนในวัด
ชุคุโบ (Shukubō) คือที่พักที่วัดจัดไว้ เดิมเป็นสถานที่สำหรับพระผู้บำเพ็ญเพียรและผู้มาสักการะ แต่ปัจจุบันนักเดินทางทั่วไปและผู้จาริกก็เข้าพักได้ เสน่ห์คือการได้ใช้เวลาในสภาพแวดล้อมอันสงบ บางแห่งเปิดโอกาสให้ร่วมทำวัตรเช้าหรือสวดมนต์ และยังสามารถลิ้มลองอาหารมังสวิรัติแบบวัดได้
อย่างไรก็ตาม โดยทั่วไปต้องจองล่วงหน้า สิ่งอำนวยความสะดวกและเงื่อนไขการใช้บริการแตกต่างกันไปในแต่ละแห่ง เช่น ใช้ห้องน้ำร่วมกัน มีกำหนดเวลาปิดประตูและปิดไฟ ซึ่งต่างจากโรงแรมทั่วไป นอกจากปฏิบัติตามกฎแล้ว ต้องไม่ลืมให้ความเคารพต่อวัด หากเงื่อนไขไม่เหมาะกับตนเอง สามารถเลือกพักเกสต์เฮาส์หรือโรงแรมธุรกิจได้

ขั้นตอนการสักการะและมารยาทพื้นฐานที่วัด
การจาริกมีขั้นตอนพื้นฐานตั้งแต่เดินทางถึงวัดจนออกจากบริเวณวัด ช่วงแรกอาจรู้สึกสับสน แต่เมื่อเข้าใจลำดับแล้วจะค่อยๆ สักการะได้อย่างสงบขึ้น ไม่จำเป็นต้องทำทุกอย่างให้สมบูรณ์แบบ เพียงค่อยๆ เรียนรู้และทำความคุ้นเคย ต่อไปนี้คือขั้นตอนทั่วไป
ลำดับการสักการะ
เมื่อมาถึงวัด ให้ตระหนักว่ากำลังเข้าสู่เขตศักดิ์สิทธิ์ของพระพุทธเจ้าและเตรียมจิตใจให้พร้อม ก่อนสวดมนต์หรือพนมมือ ควรยืนในตำแหน่งที่ไม่รบกวนผู้มาสักการะคนอื่น
ลำดับทั่วไปมีดังนี้
| ลำดับการสักการะ | วิธีปฏิบัติและข้อควรระวัง |
|---|---|
| 1. ประตูวัด | หยุดหน้าประตู พนมมือและโค้งคำนับ 1 ครั้งก่อนเข้าไปในบริเวณวัด |
| 2. จุดชำระล้าง | ใช้กระบวยล้างมือซ้าย ตามด้วยมือขวา จากนั้นเทน้ำลงบนมือซ้ายเพื่อบ้วนปาก และสุดท้ายล้างกระบวย |
| 3. หอระฆัง |
หากวัดมีระฆังและอนุญาตให้ตีได้อย่างอิสระ ให้ตีก่อนสักการะ 1 ครั้ง ควรหลีกเลี่ยงการตีหลังสักการะ เพราะเรียกว่าระฆังขากลับและถือว่าไม่เป็นมงคล |
| 4. วิหารหลัก |
สักการะตามลำดับ จุดเทียน จุดธูป ถวายแผ่นป้าย ทำบุญ พนมมือและสวดมนต์ ควรใช้ไฟแช็กหรือไม้ขีดที่เตรียมมาเองจุดเทียน และไม่ต่อไฟจากเทียนของผู้มาสักการะคนอื่น |
| 5. วิหารพระไดชิ |
สักการะพระโคโบไดชิตามขั้นตอนเดียวกับวิหารหลัก ระหว่างสวดมนต์ไม่ต้องสวดมนตราของพระประธาน |
| 6. จุดรับอักษรพู่กันและตราประทับ | ยื่นสมุด ชำระค่าธรรมเนียมตามที่กำหนด แล้วรับตราประทับ |
| 7. ประตูวัด | หันหน้าเข้าหาบริเวณวัด พนมมือและโค้งคำนับ 1 ครั้งก่อนออกจากประตู |
ตรวจสอบเวลาสักการะและเวลารับบริการของจุดประทับตราในแต่ละวัดล่วงหน้า
หากสวมชุดปกติ ควรหลีกเลี่ยงเสื้อผ้าที่เปิดเผยผิวมาก เช่น เสื้อกล้ามและรองเท้าแตะ
ตามมารยาททั่วไป ควรถอดหมวกชนิดอื่นนอกเหนือจากหมวกสานเมื่อสักการะหรือเข้าใช้จุดประทับตรา

พื้นฐานการสวดมนต์
การทำวัตรหมายถึงลำดับพิธีที่สวดมนต์ในวิหารหลักและวิหารพระไดชิ เพื่ออธิษฐานต่อพระพุทธเจ้าและพระโคโบไดชิ สามารถอ่านตามหนังสือสวดมนต์ได้ จึงไม่จำเป็นต้องท่องจำเนื้อหาทั้งหมด บางคนเลือกอธิษฐานในใจโดยไม่เปล่งเสียง มือใหม่ควรวางหนังสือสวดมนต์ไว้ใกล้มือและปฏิบัติตามกำลัง ในลำดับการทำวัตรพื้นฐานที่สมาคมสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ 88 แห่งแห่งชิโกกุแนะนำ ให้สวดมนตราของพระประธาน 3 ครั้งที่วิหารหลัก และสวดพระนามศักดิ์สิทธิ์ นะมุไดชิเฮ็นโจคงโก 3 ครั้งที่วิหารพระไดชิ

ทศศีลกุศลซึ่งเป็นหลักปฏิบัติของผู้จาริกคืออะไร?
ทศศีลกุศลคือข้อห้าม 10 ประการในพระพุทธศาสนาที่สอนให้ตั้งใจประพฤติดี ใช้เป็นแนวทางปฏิบัติของผู้จาริกมาตั้งแต่อดีต และรวมอยู่ในลำดับการทำวัตรที่สมาคมสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ 88 แห่งแห่งชิโกกุแนะนำด้วย ไม่ใช่เพียงถ้อยคำที่สวดระหว่างสักการะ แต่เป็นหลักที่ควรตระหนักทั้งระหว่างจาริกและในชีวิตประจำวัน แบ่งเป็นการกระทำทางกาย 3 ข้อ วาจา 4 ข้อ และจิตใจ 3 ข้อ
| ข้อห้าม | ความหมาย |
|---|---|
| ไม่ฆ่าสัตว์ | เห็นคุณค่าและรักษาชีวิตของสรรพสัตว์ |
| ไม่ลักทรัพย์ | ไม่ขโมยสิ่งของของผู้อื่นและดูแลสิ่งของอย่างเหมาะสม |
| ไม่ประพฤติผิดในกาม | ประพฤติตนอย่างเหมาะสมในเรื่องเพศ |
| ไม่พูดเท็จ | ไม่กล่าวคำโกหกหรือหลอกลวง และตั้งใจพูดความจริง |
| ไม่พูดเพ้อเจ้อ | ไม่ใช้ถ้อยคำที่แต่งเติมเกินจริงและพูดอย่างจริงใจ |
| ไม่พูดคำหยาบ | ไม่กล่าวถ้อยคำที่ทำร้ายผู้อื่น และเลือกใช้คำพูดที่มีเมตตา |
| ไม่พูดส่อเสียด | ไม่ใช้คำพูดสองแง่สองง่ามที่ทำให้ผู้คนแตกแยกกัน |
| ไม่โลภอยากได้ของผู้อื่น | ไม่ละโมบหรือหมกมุ่นในความอยาก และรู้จักพอ |
| ไม่พยาบาท | ไม่ปล่อยให้ความโกรธครอบงำ และรักษาจิตใจให้สงบ |
| ไม่เห็นผิด | ละทิ้งความคิดที่ไม่ถูกต้องและพยายามมองสิ่งต่างๆ ตามความเป็นจริง |

วิธีรับอักษรพู่กันและตราประทับ พร้อมข้อควรระวัง
โนเคียวคือการถวายบทสวดหรือพระสูตรที่คัดลอกด้วยมือต่อพระประธานและพระโคโบไดชิในแต่ละวัด แล้วรับอักษรพู่กันกับตราประทับที่จุดบริการเพื่อเป็นหลักฐาน เป็นเครื่องหมายของการสร้างสายสัมพันธ์กับพระพุทธเจ้า และมีความหมายต่างจากตราประทับที่ระลึกตามสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป เมื่อเปิดสมุดแล้วยื่นให้เจ้าหน้าที่พร้อมชำระค่าธรรมเนียมตามที่กำหนด จะได้รับการเขียนและประทับหมายเลขวัด ชื่อวัด อักษรสันสกฤตแทนพระประธาน และข้อมูลอื่นๆ อัตราค่าบริการพื้นฐาน ณ ปี 2026 คือ สมุดวัดละ 500 เยน ม้วนแขวน 700 เยน และเสื้อสีขาว 300 เยน ส่วนการประทับตราซ้ำบนหน้าที่เคยรับแล้วในการสักการะครั้งที่ 2 เป็นต้นไปมีราคา 300 เยน หากเป็นครั้งแรก ควรอย่าลืมนำสมุดติดตัวมาและเตรียมเหรียญไว้เพื่อความสะดวก

ข้อควรระวังเพื่อให้จาริกได้อย่างปลอดภัยและสะดวกสบาย
การจาริกมีหลายสถานการณ์ที่ต้องใช้กำลังกายและความระมัดระวังมากกว่าการท่องเที่ยวทั่วไป ทั้งการเดินทางไกล การเดินบนเส้นทางภูเขา และการขับรถในพื้นที่ที่ไม่คุ้นเคย การวางแผนโดยไม่หักโหมและดูแลสุขภาพจึงเป็นสิ่งสำคัญต่อความปลอดภัย อีกทั้งต้องไม่ลืมให้ความเคารพคนในท้องถิ่นและปฏิบัติตามมารยาทพื้นฐาน จดจำข้อแนะนำต่อไปนี้ไว้และออกจาริกด้วยจิตใจที่ผ่อนคลาย
วางแผนโดยไม่หักโหมและดูแลสุขภาพอย่างเคร่งครัด
สิ่งสำคัญที่สุดในการจาริกคือไม่ฝืนตนเอง อย่ากำหนดจำนวนวัดหรือระยะทางในแต่ละวันแน่นเกินไป ควรคำนึงถึงเวลาที่ต้องไปถึงที่พักและเวลาพัก แล้วจัดตารางให้มีช่วงเผื่อ หากเลือกเดินเท้า ควรเริ่มฝึกเดินและค่อยๆ เพิ่มระยะทางตั้งแต่ก่อนออกเดินทางเพื่อให้ร่างกายคุ้นเคย ระหว่างจาริกควรดื่มน้ำเป็นระยะ และในฤดูที่มีเหงื่อออกมากควรเสริมเกลือแร่ด้วย หากมีอาการเวียนศีรษะ ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้ อาจเป็นอาการของโรคลมแดด ให้หยุดเดินทันทีและย้ายไปยังสถานที่เย็น หากอาการไม่ดีขึ้นและรู้สึกว่าเดินทางต่อได้ยาก ควรพิจารณาเปลี่ยนกำหนดการหรือหยุดพักการจาริกชั่วคราว

ปฏิบัติตามกฎจราจรและมารยาทของวัดกับชุมชน
เส้นทางจาริกไม่ได้ผ่านเฉพาะวัด แต่ยังรวมถึงทางหลวง ถนนจังหวัด ริมถนนรถยนต์ และพื้นที่หมู่บ้าน ไม่ว่าจะใช้วิธีเดินทางใด ต้องปฏิบัติตามกฎจราจรและให้ความปลอดภัยมาก่อน โดยเฉพาะผู้เดินเท้าและผู้ใช้จักรยาน ซึ่งรถยนต์มองเห็นได้ยากในช่วงพลบค่ำและกลางคืน ควรสวมเสื้อผ้าสีสว่าง ใช้วัสดุสะท้อนแสง และเปิดไฟเพื่อช่วยป้องกันอุบัติเหตุ เส้นทางหลายส่วนยังเป็นพื้นที่ใช้ชีวิตของคนในชุมชน จึงไม่ควรทิ้งขยะ เข้าพื้นที่ส่วนบุคคล หรือส่งเสียงดังในช่วงเช้าตรู่และดึก
การรักษามารยาทเหล่านี้เป็นหลักปฏิบัติที่ช่วยให้ผู้จาริกได้รับการต้อนรับจากคนในท้องถิ่น ภายในวัดควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแต่ละแห่ง และกล่าวทักทายเมื่อเดินสวนกับผู้มาสักการะคนอื่น เพื่อให้ทุกคนใช้เวลาได้อย่างสบายใจ

สิ่งที่ควรรู้เมื่อได้รับการต้อนรับแบบโอเซ็ตไต
เมื่อได้รับโอเซ็ตไต ควรเริ่มจากกล่าวขอบคุณและรับไว้ด้วยความซาบซึ้ง มีธรรมเนียมมอบแผ่นป้ายถวาย 1 ใบเป็นการตอบแทน จึงควรพกเผื่อไว้เล็กน้อย หากไม่สามารถรับได้เนื่องจากสุขภาพหรืออาการแพ้ ก็สามารถอธิบายเหตุผลและปฏิเสธอย่างสุภาพโดยไม่ต้องฝืน โอเซ็ตไตไม่ใช่บริการที่ทุกคนมีสิทธิ์ได้รับ แต่เป็นน้ำใจของผู้ให้ จึงควรรักษาความรู้สึกขอบคุณและให้ความสำคัญกับการพบปะอันอบอุ่นนี้

เมื่อจาริกครบ 88 วัดแห่งชิโกกุแล้วต้องทำอะไรต่อ? ความหมายของเคจิกังและมังกัง
การเดินทางอันยาวไกลผ่าน 88 วัดแห่งชิโกกุจะมาถึงจุดสำคัญเมื่อสักการะครบทุกแห่ง ช่วงเวลานี้เรียกว่าเคจิกัง (Kechigan) หลังจากนั้น การไปสักการะขอบคุณที่โคยะซังโอคุโนะอินเพื่อปิดท้ายการจาริกเรียกว่ามังกัง (Mangan) อย่างไรก็ตาม มีหลายแนวคิดเกี่ยวกับการแยกใช้คำทั้งสอง และบางกรณีก็ใช้ในความหมายเกือบเหมือนกัน ลองทำความเข้าใจความหมายของแต่ละคำ แล้วเลือกรูปแบบปิดท้ายการจาริกของตนเอง
เคจิกังคือการจาริกครบสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทั้ง 88 แห่ง
เมื่อเดินทางครบทุกวัดในเส้นทางชิโกกุ 88 แห่ง จะถือว่าบรรลุเคจิกัง ซึ่งมีความหมายว่าการทำคำอธิษฐานให้สมบูรณ์ ไม่มีข้อกำหนดเรื่องลำดับหรือวิธีเดินทาง และไม่จำเป็นต้องเดินทางครบทั้งหมดในครั้งเดียว สามารถเลือกวิธีที่เหมาะกับตนเอง ทั้งการจาริกตามลำดับ ย้อนลำดับ หรือแบ่งเป็นช่วง การตั้งคำอธิษฐานเมื่อเริ่มต้นการจาริกเรียกว่าฮตสึงัง สำหรับผู้ที่จาริกตามลำดับ วัดเรียวเซ็นจิหมายเลข 1 คือสถานที่เริ่มต้นคำอธิษฐาน ส่วนวัดโอคุโบจิหมายเลข 88 คือสถานที่จาริกครบ หากต้องการ วัดโอคุโบจิสามารถออกใบรับรองการจาริกครบโดยมีค่าธรรมเนียม และสามารถถวายไม้เท้าที่ร่วมเดินทางมาเป็นเวลานานได้ที่หอสมบัติไม้เท้าข้างวิหารพระไดชิ ลองย้อนมองเส้นทางที่ผ่านมา ซาบซึ้งกับความยินดีที่เดินทางครบอย่างปลอดภัย และต้อนรับช่วงเวลาสำคัญของการจาริก

มังกังคือการไปสักการะขอบคุณที่โคยะซังโอคุโนะอิน
ตามการแบ่งเรียกโดยทั่วไป หลังจากจาริกครบ 88 วัดแห่งชิโกกุแล้ว การไปสักการะที่โคยะซังโอคุโนะอิน (Kōyasan Okunoin) จังหวัดวากายามะ เพื่อรายงานต่อพระโคโบไดชิว่าการจาริกเสร็จสิ้นอย่างปลอดภัยและกล่าวขอบคุณ เรียกว่ามังกัง โคยะซังเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของพุทธศาสนาวัชรยานนิกายชินงอนที่พระโคโบไดชิก่อตั้งขึ้น และภายในโอคุโนะอินเป็นที่ประดิษฐานสุสานศักดิ์สิทธิ์ของท่าน หากนำสมุดรับตราประทับไปด้วย ก็สามารถรับตราประทับที่โอคุโนะอินได้
อย่างไรก็ตาม ความหมายของมังกังมีขอบเขตกว้าง และการไปสักการะขอบคุณที่โคยะซังก็ไม่ใช่ข้อบังคับ บางคนเดินทางไปทันทีหลังจาริกครบ บางคนกลับไปในภายหลัง หรือกลับไปยังวัดที่เริ่มต้นคำอธิษฐานเพื่อกล่าวขอบคุณ นอกจากนี้ ยังมีกรณีที่ใช้คำว่าเคจิกังและมังกังในความหมายเกือบเดียวกัน จึงแบ่งแยกอย่างชัดเจนได้ยาก เลือกกล่าวขอบคุณในรูปแบบของตนเองและปิดท้ายการจาริกอย่างเหมาะสม

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจาริกแสวงบุญชิโกกุ
Q
ต้องจาริกให้ครบทั้ง 88 แห่งหรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องเดินทางครบทั้งหมด มีหลายวิธีให้เลือก เช่น การแบ่งเดินทางเป็นหลายครั้ง ควรเริ่มจากขอบเขตที่ไม่หักโหมตามเวลาและกำลังกายของตนเอง
Q
ควรเริ่มการจาริกจากวัดหมายเลขใด?
ไม่มีข้อกำหนดเรื่องลำดับ สามารถเริ่มจากวัดใดก็ได้ สำหรับมือใหม่ ขอแนะนำให้เริ่มจากวัดเรียวเซ็นจิหมายเลข 1 ในจังหวัดโทคุชิมะ ซึ่งมีคู่มือและป้ายบอกทางพร้อม
Q
จำเป็นต้องท่องจำบทสวดหรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องท่องจำ เพราะสามารถอ่านจากหนังสือสวดมนต์ได้ แม้เป็นครั้งแรกก็ไม่ต้องกังวล สิ่งสำคัญคือทำความเข้าใจขั้นตอนและสักการะพระพุทธเจ้ากับพระโคโบไดชิด้วยความตั้งใจ
Q
สามารถจาริกได้หรือไม่หากนับถือนิกายอื่นหรือไม่มีศรัทธาทางศาสนา?
ทุกคนสามารถจาริกได้ไม่ว่าจะนับถือนิกายใดหรือมีศรัทธาหรือไม่ เพียงให้ความเคารพต่อวัดและสักการะตามมารยาท จุดประสงค์ของการจาริกก็แตกต่างกันไปในแต่ละคน
Q
สามารถจาริกคนเดียวได้หรือไม่?
สามารถจาริกคนเดียวได้ แต่ควรเตรียมพร้อมด้านความปลอดภัย เช่น จองที่พักล่วงหน้าและวางแผนให้มีเวลาสำรอง หากรู้สึกกังวล สามารถพิจารณาเข้าร่วมทัวร์ได้
Q
จำเป็นต้องมีเสื้อสีขาวและอุปกรณ์จาริกหรือไม่?
ไม่มีข้อกำหนดตายตัวเรื่องเสื้อผ้าหรืออุปกรณ์จาริก และสามารถเข้าสักการะด้วยชุดปกติได้ การสวมเสื้อสีขาวหรือถือไม้เท้าจะช่วยให้สัมผัสบรรยากาศการจาริกแบบดั้งเดิมได้มากขึ้น
บทสรุป
บทความนี้ได้แนะนำตั้งแต่ข้อมูลพื้นฐาน เสน่ห์ รูปแบบการจาริก ไปจนถึงวิธีเดินทาง แม้จำนวน 88 แห่งอาจทำให้รู้สึกว่าเป็นเส้นทางที่ยาวไกล แต่วัดแต่ละแห่งมีความหลากหลาย ตั้งแต่วัดเก่าแก่ท่ามกลางภูเขาลึกไปจนถึงวัดที่ตั้งอยู่อย่างสงบในตัวเมือง และทุกแห่งล้วนมีประวัติศาสตร์กับวัฒนธรรมของตนเอง ระหว่างทางยังได้สัมผัสความอบอุ่นจากคนในท้องถิ่นผ่านโอเซ็ตไต พร้อมมีเวลาอยู่กับตนเอง ซึ่งเป็นอีกเสน่ห์ของการจาริก เนื่องจากไม่จำกัดจุดประสงค์หรือนิกายที่นับถือ ลองเริ่มต้นจากเส้นทางสั้นๆ ก่อนก็ได้ รักษาความรู้สึกขอบคุณไว้และเพลิดเพลินกับการจาริกในแบบของตนเอง นอกจากนี้ อย่าลืมดูบทความที่รวบรวมสถานที่ท่องเที่ยวยอดนิยมใน 4 จังหวัดของชิโกกุ
ผู้เขียน
ทีมนักเขียนและบรรณาธิการ
กองบรรณาธิการ GOOD LUCK TRIP
นำเสนอวิธีเที่ยวญี่ปุ่นในมุมที่ยังไม่ค่อยมีใครรู้จัก!
