Thời kỳ Meiji

Cho đến thời Edo, Nhật Bản vẫn duy trì chính sách bế quan tỏa cảng nhằm tránh sự can thiệp từ bên ngoài. Theo Sắc lệnh đánh đuổi tàu nước ngoài, mọi tàu ngoại quốc đến gần Nhật Bản đều bị dùng vũ lực xua đuổi. Tuy nhiên, vào năm 1853 (Kaei 6), Đề đốc Perry của Hạm đội Đông Ấn Hoa Kỳ bất ngờ dẫn 4 chiến hạm đến Uraga và yêu cầu Nhật Bản mở cửa. Trước sức mạnh quân sự hiện đại, áp đảo của phương Tây, Mạc phủ Edo cuối cùng buộc phải mở cửa đất nước vào năm 1854 (Kaei 7).

Sau sự kiện Perry đến Nhật Bản, trong nước nổ ra xung đột giữa phe chủ trương đánh đuổi và bài trừ người nước ngoài với phe ủng hộ mở cửa.
Sau nhiều biến cố, phe Sonno Joi chủ trương trung thành với Thiên hoàng trong lực lượng bài ngoại đã lật đổ Mạc phủ Edo vào năm 1867 (Keio 3).
Tại thành Nijo ở Kyoto, Tokugawa Yoshinobu, Tướng quân thứ 15 của Mạc phủ Edo, thực hiện việc trao trả quyền cai trị cho Thiên hoàng. Năm 1868 (Keio 4, Meiji 1), chính phủ Meiji ra đời, hướng tới xây dựng một nhà nước tập quyền lấy Thiên hoàng làm trung tâm để chuyển mình thành quốc gia hiện đại.
Edo cũng được đổi tên thành Tokyo và niên hiệu chuyển sang Meiji. Chuỗi sự kiện từ cuối thời Mạc phủ cho đến khi chính phủ Meiji ra đời được gọi là Duy tân Meiji.

Khi bước vào thời kỳ Meiji, việc đầu tiên chính phủ thực hiện là củng cố hệ thống chính quyền lấy Thiên hoàng làm trung tâm. Chính sách bãi bỏ phiên, lập phủ huyện đã xóa bỏ hệ thống cai trị địa phương bằng các phiên tồn tại hơn 250 năm và thay thế bằng các phủ, huyện do chính phủ Meiji mới thiết lập.
Trong thời Edo, các daimyo địa phương, tức lãnh chúa của phiên có quan hệ chủ - tớ với Tướng quân Tokugawa tại Edo, cai quản lãnh địa và dân chúng được giao. Tuy nhiên, để xây dựng một đất nước hùng mạnh, không thua kém nước ngoài, chính phủ cho rằng cần tập trung quyền lực vốn phân tán ở các địa phương về chính quyền mới dưới danh nghĩa Thiên hoàng, nên đã thúc đẩy chính sách này. Đây cũng là thời kỳ hình thành nguyên mẫu của 43 đơn vị hành chính cấp tỉnh tại Nhật Bản hiện nay.

Sau khi mở cửa và nhận thấy rõ khoảng cách với các nước khác, Nhật Bản triển khai nhiều chế độ và chính sách nhằm thu hẹp chênh lệch với các quốc gia Âu Mỹ.
Người giữ vai trò trung tâm trong việc thực hiện chính sách phú quốc cường binh của chính phủ Meiji là Okubo Toshimichi, một trong Ba kiệt xuất của Duy tân.
Ba cải cách tiêu biểu do Okubo Toshimichi đề xướng trong chính phủ Meiji là giáo dục, thuế và quân sự.

Lĩnh vực đầu tiên được cải cách là giáo dục, bởi chính phủ cho rằng muốn đất nước trở nên hùng mạnh thì cần nâng cao trình độ học vấn của người dân, những người sẽ vận hành quốc gia.
Chế độ giáo dục được ban hành vào năm 1872, cho phép mọi người đến trường bất kể địa vị hay giới tính.

Tình hình tài chính quốc gia bất ổn cũng là nỗi lo lớn của chính phủ Meiji lúc bấy giờ. Việc thực thi chính sách đòi hỏi nguồn kinh phí khổng lồ. Tuy nhiên, hệ thống thuế khi đó chủ yếu dựa trên việc nộp nông sản làm thuế hằng năm, khiến nguồn thu biến động mạnh theo sản lượng thu hoạch mỗi năm.
Để ổn định nguồn thu, chính phủ ban hành cải cách địa tô, chuyển từ đánh thuế theo sản lượng thu hoạch sang đánh thuế trên từng thửa đất. Nhờ hệ thống thuế không còn phụ thuộc vào mức thu hoạch, chính phủ có nguồn thu ổn định và tình hình tài chính cũng được cải thiện.
Ngoài ra, cải cách địa tô còn công nhận quyền sở hữu đất của cá nhân và cho phép mua bán, từ đó hình thành hoạt động giao dịch đất đai.

Khi ấy, Nhật Bản chưa có một lực lượng đúng nghĩa là quân đội. Ngay cả quân chính phủ trong Chiến tranh Boshin cũng chỉ là lực lượng tập hợp từ các võ sĩ của nhiều phiên.
Chính phủ ban hành Sắc lệnh nghĩa vụ quân sự để tuyển binh từ dân chúng. Theo sắc lệnh này, nam giới từ đủ 20 tuổi về nguyên tắc phải thực hiện nghĩa vụ quân sự trong 3 năm.

Trang phục phương Tây sớm phổ biến trong tầng lớp thượng lưu dưới dạng đồng phục và lễ phục, nhưng kimono vẫn là trang phục thông dụng của dân thường lúc bấy giờ.
Tuy nhiên, kiểu tóc đã thay đổi rõ rệt khi bước vào thời Meiji. Theo Sắc lệnh cắt tóc, nam giới bị buộc phải cắt bỏ búi tóc chonmage và chuyển sang kiểu tóc ngắn phương Tây tương tự ngày nay.

Trong thời Meiji, tầng lớp thượng lưu bắt đầu dùng món phương Tây nhiều hơn, nhưng bữa ăn thường ngày tại nhà dường như vẫn chủ yếu là món Nhật.
Giữa bối cảnh đó, món lẩu bò gyunabe trở nên thịnh hành trong dân chúng. Đây là món tương tự sukiyaki, được nêm bằng miso, nước tương và đường để phù hợp khẩu vị người Nhật nên rất được ưa chuộng. Trước đó, do ảnh hưởng của Phật giáo, người Nhật hầu như không có thói quen ăn thịt động vật.
Cũng từ thời kỳ này, bàn ăn thấp chabudai mô phỏng bàn ăn phương Tây xuất hiện, hình thành văn hóa cả gia đình quây quần bên cùng một bàn ăn.

Đèn dầu và diêm bắt đầu được sử dụng trong thời kỳ này như những vật dụng giúp cuộc sống thuận tiện hơn. So với đèn andon và nến được dùng đến thời Edo, đèn dầu hỏa sáng hơn nhiều. Tại các khu phố sầm uất như Ginza, đèn khí được lắp dọc đường để chiếu sáng đô thị.

Đầu thời Meiji, văn hóa phương Tây du nhập khiến phong cách Âu Mỹ phát triển mạnh. Tuy nhiên, cùng với sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc, giá trị của mỹ thuật truyền thống được đánh giá lại, dẫn đến xu hướng quay về nghệ thuật truyền thống. Mỹ thuật truyền thống Nhật Bản và mỹ thuật phương Tây từng đối lập trong quan niệm về cái đẹp, nhưng đến năm 1907, Triển lãm Mỹ thuật của Bộ Giáo dục được thành lập, mở ra con đường cùng phát triển cho cả hai. Hãy cùng nhìn lại những nghệ sĩ thời Meiji đã kết hợp hai phong cách này.

Takeuchi Seiho là người tiên phong của hội họa Nhật Bản hiện đại, sinh ra trong một gia đình kinh doanh quán ăn nhỏ tại Kyoto.
Phong cách của ông vừa sống động vừa tinh tế, thể hiện bộ lông mềm mại của động vật chân thực đến mức người ta nói rằng tranh của ông như lột tả được cả mùi của chúng. Ông từng du lịch không chỉ trong nước Nhật mà cả châu Âu, đồng thời vẽ nhiều loài vật phương Tây như voi và sư tử. Đây là một bậc thầy được đánh giá cao cả ở nước ngoài.

Shimomura Kanzan là họa sĩ tranh Nhật Bản sinh tại tỉnh Wakayama.
Tác phẩm của Kanzan nổi bật với kỹ thuật tarashikomi, nhỏ màu khác lên lớp màu chưa khô để chúng hòa vào nhau trên giấy, cùng bố cục táo bạo tận dụng khoảng trống. Ông còn kết hợp nhiều kỹ thuật cổ truyền như horinuri, tô màu tránh các nét vẽ để không che lấp chúng, và tsuketate, dùng cạnh cọ vẽ một nét liền không cần đường viền để biểu đạt sắc độ và hình khối.
Ông là một trong những nghệ sĩ tạo nên tác phẩm mới bằng cách kết hợp kỹ thuật hội họa Nhật Bản truyền thống với cách sử dụng màu sắc phương Tây vốn chưa từng có tại Nhật Bản.

Kawai Gyokudo là họa sĩ tranh Nhật Bản yêu thiên nhiên quê hương, chuyên vẽ núi sông và phong cảnh bốn mùa từ thời Meiji đến thời Showa. Dù sử dụng cách tổ chức không gian hiện đại và bố cục hình học, vẻ đẹp thiên nhiên trong tranh ông vẫn mang phong cách thủy mặc, được đánh giá cao cả tại Nhật Bản lẫn nước ngoài. Ngoài tranh phong cảnh, ông còn sáng tác haiku và biên soạn tuyển tập thơ ca, cho thấy vốn văn hóa uyên bác.

Đây là bảo tàng ngoài trời với 67 công trình, trong đó có 11 Tài sản Văn hóa Quan trọng. Du khách có thể trải nghiệm văn hóa đương thời qua xe điện Kyoto, tàu hơi nước, chụp ảnh kỷ niệm trong trang phục thời Meiji và thưởng thức lẩu bò gyunabe.

Đây là nhà hàng bằng đá được xây làm biệt thự cho F.W. Horn, thương nhân người Mỹ được cho là đã đưa máy hát vào Nhật Bản. Du khách có thể thưởng thức những món ăn phương Tây đặc sắc trong không gian mang đậm bầu không khí thời Meiji.

Công trình này được xây dựng làm nhà máy nhiệt điện vào thời Meiji. Nhằm bảo tồn mặt ngoài bằng gạch từ thời kỳ đó, tòa nhà được mở cửa thành Bảo tàng Đúc tiền với nguyên trạng kiến trúc bên ngoài. Tại đây, du khách có thể tìm hiểu lịch sử tiền tệ và những thay đổi của tiền trong và ngoài Nhật Bản, bao gồm cả tiền cổ.