Văn hóa “oshibori” khiến du khách nước ngoài bất ngờ ở Nhật Bản: Nguồn gốc ít người biết và tinh thần hiếu khách
“Oshibori” là một nét văn hóa hiếu khách phát triển tại Nhật Bản.
Không chỉ giúp giữ tay sạch sẽ, oshibori còn mang lại cảm giác an tâm, dễ chịu và góp phần tạo nên khoảng thời gian thoải mái.
Những năm gần đây, dịch vụ này được triển khai tại nhiều nơi như nhà hàng, khách sạn, trên máy bay, spa và sân golf, đồng thời cũng dần phổ biến tại các khách sạn ở nước ngoài.
Bài viết này sẽ giới thiệu tổng quan, lịch sử, các loại oshibori và cách sử dụng.
Đọc đến cuối bài, bạn không chỉ thấy hứng thú hơn với oshibori mà còn hiểu sâu hơn về văn hóa Nhật Bản.
Oshibori là gì?
“Oshibori” là khăn vải ướt dùng để lau tay hoặc khăn giấy dùng một lần được cung cấp cho khách tại các nhà hàng và ryokan.
Tên gọi này được tạo thành bằng cách thêm tiền tố lịch sự “o” vào động từ “shiboru”, nghĩa là “vắt”.
Đây là một nét văn hóa hiếu khách phát triển tại Nhật Bản và được sử dụng trong nhiều hoàn cảnh, từ tiệm làm tóc đến tàu Shinkansen và máy bay.
Oshibori vừa thiết thực vừa thể hiện sự quan tâm tinh tế. Tùy theo mùa, khăn có thể được phục vụ nóng hoặc lạnh, thậm chí còn có loại tỏa hương thơm hay được thiết kế đẹp mắt.
Những năm gần đây, oshibori ngày càng được sử dụng tại các khách sạn và nhà hàng ở nước ngoài với tên gọi “OSHIBORI”, đồng thời dần được biết đến như một hình thức hiếu khách có nguồn gốc từ Nhật Bản.
Nguồn gốc và lịch sử của oshibori
Có nhiều giả thuyết khác nhau, trong đó giả thuyết lâu đời nhất cho rằng oshibori bắt nguồn từ thời Heian (794-1185).
Một trong những hình thức sơ khai được cho là những tấm vải ướt mà giới quý tộc cung đình dùng để phục vụ khách. Nếu giả thuyết này là đúng, oshibori đã tồn tại khoảng 1.200 năm.
Đến thời Edo (1603-1868), các hatago (quán trọ) đặt sẵn một thùng nước và khăn tenugui trước lối vào.
Khách bộ hành thường nhúng khăn tenugui vào nước, vắt ráo rồi lau sạch bụi bẩn trên tay chân để xua tan mệt mỏi sau hành trình.
Thói quen vắt khăn trước khi sử dụng được cho là nguồn gốc của tên gọi “oshibori”.
Sau giai đoạn tái thiết hậu chiến, dịch vụ cho thuê oshibori bắt đầu phát triển mạnh vào khoảng năm 1955, giúp loại khăn này nhanh chóng phổ biến tại các nhà hàng và nhiều cơ sở khác.
Việc giặt và khử trùng bằng thiết bị chuyên dụng trở thành tiêu chuẩn của ngành, cho phép cung cấp oshibori hợp vệ sinh một cách hiệu quả.
Sau đó, oshibori giấy dùng một lần cũng xuất hiện và được sử dụng rộng rãi bên cạnh oshibori vải cho đến ngày nay.
Sự khác nhau giữa oshibori vải và oshibori giấy
Oshibori chủ yếu được chia thành 2 loại: vải và giấy.
Không loại nào tốt hơn loại nào. Do mỗi loại có đặc điểm riêng, chúng được lựa chọn tùy theo hoàn cảnh sử dụng và phong cách của từng cơ sở.
Bảng dưới đây tổng hợp những điểm khác nhau.
Nói một cách đơn giản, oshibori vải giữ nóng và giữ lạnh tốt, phù hợp để tạo nên trải nghiệm phục vụ cao cấp; còn oshibori giấy dễ mang theo, có chi phí hợp lý và thuận tiện khi sử dụng.
| Hạng mục | Oshibori vải | Oshibori giấy |
|---|---|---|
| Chất liệu | Cotton, rayon, vải pha và các chất liệu khác | Vải không dệt, bột giấy, giấy và các chất liệu khác |
| Hình dạng | Thông thường được cuộn tròn | Dạng phẳng (gấp lại) hoặc dạng tròn (cuộn lại) |
| Cảm giác khi chạm | Dày, mềm mại và tạo cảm giác cao cấp | Mỏng, mang lại cảm giác khô thoáng khi sử dụng |
| Khả năng giữ nóng và giữ lạnh | Vải dày nên duy trì độ nóng hoặc lạnh lâu hơn | Có thể dùng nóng hoặc lạnh nhưng thời gian duy trì nhiệt độ tương đối ngắn |
| Vệ sinh | Được đơn vị chuyên nghiệp giặt, khử trùng và tái sử dụng | Luôn mới và hợp vệ sinh vì chỉ dùng một lần |
| Ưu điểm | Cho cảm giác dễ chịu khi chạm vào, mang đến sự thoải mái nhờ độ nóng hoặc lạnh và thể hiện lòng hiếu khách | Dễ mang theo và phù hợp với đồ ăn mang đi |
| Nơi thường cung cấp | Ryokan, khách sạn, nhà hàng truyền thống, nhà hàng sushi và các cơ sở khác | Nhà hàng gia đình, cửa hàng tiện lợi, địa điểm tổ chức sự kiện và các cơ sở khác |
Tác động tâm lý đáng ngạc nhiên của oshibori
Oshibori không chỉ giúp làm sạch tay mà còn được cho là có tác dụng thư giãn cả thể chất lẫn tinh thần.
Oshibori nóng nhẹ nhàng bao bọc và làm ấm đôi tay, nhờ đó dễ làm dịu căng thẳng và mang lại cảm giác an tâm.
Trong khi đó, oshibori lạnh giúp hạ nhiệt cơ thể và tạo cảm giác sảng khoái.
Sự kích thích dễ chịu từ nhiệt độ là một trong những yếu tố giúp thực khách cảm nhận bữa ăn và dịch vụ thoải mái hơn.
Ngoài ra, chính hành động trao oshibori cũng tạo ấn tượng tốt rằng khách được chào đón và phục vụ chu đáo, từ đó góp phần xây dựng niềm tin đối với cơ sở.
Văn hóa phục vụ oshibori lan rộng ra thế giới
Oshibori của Nhật Bản được đánh giá cao ở nước ngoài như một dịch vụ tượng trưng cho sự hiếu khách tinh tế.
Việc được cung cấp oshibori sạch miễn phí tại nhà hàng hoặc ryokan là trải nghiệm mới lạ đối với nhiều du khách nước ngoài.
Dịch vụ này không chỉ gây bất ngờ mà còn nhận được nhiều phản hồi tích cực vì giúp du khách cảm nhận được nét văn hóa quan tâm đến người khác.
Văn hóa oshibori hình thành tại Nhật Bản hiện đang lan rộng đến nhiều quốc gia châu Á, cũng như các nhà hàng Nhật Bản và khách sạn ở nước ngoài.
Một điểm thú vị là cách phục vụ khác nhau tùy theo quốc gia: tại các nhà hàng ở Campuchia, oshibori thường được cung cấp miễn phí, trong khi ở nước láng giềng Việt Nam, khách thường phải trả phí.
Oshibori đang dần bén rễ dưới nhiều hình thức phù hợp với lối sống của từng quốc gia, cho thấy sự dễ chịu mang tính phổ quát mà nét văn hóa này đem lại.
Cách sử dụng oshibori
Thông thường, tại nhà hàng và ryokan, oshibori được phục vụ ngay sau khi khách đến và ngồi vào chỗ.
Cách sử dụng cơ bản là trước tiên lau sạch cả hai tay để bắt đầu bữa ăn trong trạng thái thoải mái.
Dù không bị cấm rõ ràng, bạn nên tránh lau mặt hoặc cổ tại nhà hàng, đặc biệt là nhà hàng cao cấp, vì hành động này có thể bị xem là thiếu lịch sự.
Sau khi được phục vụ và trong bữa ăn, hãy sử dụng oshibori khi cần. Khi không dùng, nên đặt khăn lên khay đựng oshibori, trên bao bì ban đầu hoặc ở mép bàn.
Trừ một số trường hợp, bạn có thể đề nghị nhân viên mang oshibori mới. Tại các nhà hàng cao cấp, khăn thường được thay vào những thời điểm chuyển món.
Sau khi dùng xong, hãy gấp nhẹ khăn rồi đặt xuống thay vì để bừa bộn, như vậy sẽ tạo ấn tượng lịch sự hơn.
Quy tắc sử dụng oshibori cần ghi nhớ
Oshibori là một hình thức phục vụ và hiếu khách tiêu biểu của Nhật Bản, vì vậy cần sử dụng đúng phép lịch sự tùy theo hoàn cảnh.
Như đã đề cập, việc lau mặt hoặc cổ không hiếm gặp tại các nhà hàng bình dân và cũng không cần quá bận tâm khi dùng bữa cùng bạn bè.
Tuy nhiên, tại những nhà hàng sang trọng hoặc trong các dịp trang trọng, phép lịch sự là chỉ dùng oshibori để lau tay.
Nên tránh dùng khăn để lau bàn, lau mồ hôi hoặc nước mắt, cũng không nên dùng để lau mạnh quanh miệng. Thay vào đó, hãy sử dụng khăn ăn.
Ngoài ra, không được mang oshibori vải về. Với oshibori giấy, hãy làm theo hướng dẫn của cửa hàng.
Nếu làm đổ thứ gì đó, cách xử lý lịch sự là gọi nhân viên thay vì cố tự dọn.
Sử dụng khăn sạch sẽ, nhẹ nhàng, kín đáo và chú ý đến cử chỉ là cách thể hiện sự quan tâm đến những người xung quanh.
Những điều thú vị và tiếng lóng về oshibori
Cuối cùng, hãy cùng tìm hiểu một số kiến thức thú vị và tiếng lóng liên quan đến oshibori.
Những thông tin này sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về văn hóa oshibori.
Chúng có thể mới lạ đối với du khách nước ngoài và cũng chưa được nhiều người Nhật biết đến, vì vậy có thể trở thành chủ đề trò chuyện thú vị tại nhà hàng.
Oshibori có giúp giảm mỏi mắt không? Cách làm sảng khoái đôi mắt
Oshibori không chỉ dùng để lau tay mà còn được sử dụng như một vật dụng giúp giảm mỏi mắt.
Khi nhẹ nhàng đặt oshibori ấm lên vùng mắt, hơi ấm sẽ từ từ lan tỏa quanh mắt, giúp đôi mắt mệt mỏi do làm việc lâu với máy tính hoặc sử dụng điện thoại thông minh cảm thấy dễ chịu hơn.
Khăn nóng tại các tiệm làm tóc và tiệm cắt tóc cũng là một ví dụ về dịch vụ tận dụng cảm giác dễ chịu do nhiệt mang lại.
Trong khi đó, oshibori lạnh hữu ích khi muốn làm dịu cảm giác nóng quanh mắt hoặc lấy lại sự tỉnh táo.
Thuật ngữ chuyên ngành chủ yếu được dùng tại nhà hàng
Tại các nhà hàng, nhân viên thường sử dụng những cách gọi tắt đặc biệt dành cho oshibori.
Oshibori nóng được gọi là “atsushibo”, oshibori lạnh là “tsumeshibo”, ngoài ra còn có từ “kawashibo” mang ý nghĩa khác.
Đây là những thuật ngữ chuyên ngành giúp nhân viên trao đổi với nhau ngay lập tức.
Tại các câu lạc bộ hoặc lounge giải trí về đêm, nhân viên đôi khi còn sử dụng ký hiệu bằng tay để truyền đạt thông tin trong môi trường khó nghe rõ tiếng nói.
Chẳng hạn, tùy cơ sở, nhân viên có thể ra hiệu “nureshibo” bằng động tác vắt giẻ bằng tay. Đây là một trong những cách giao tiếp riêng được sử dụng tại nơi làm việc.
Câu hỏi thường gặp về oshibori
Q
Oshibori có phải là nét văn hóa riêng của Nhật Bản không?
Dịch vụ cung cấp oshibori miễn phí tại nhà hàng được xem là một nét văn hóa hiếu khách phát triển tại Nhật Bản.
Q
Oshibori bắt đầu được phục vụ tại các nhà hàng từ khi nào?
Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc, nhưng hình thức phục vụ như hiện nay được cho là bắt đầu phổ biến rộng rãi vào khoảng năm 1955.
Q
Dùng oshibori lau mặt hoặc cổ có bị xem là bất lịch sự không?
Đây không hẳn là hành vi vi phạm phép lịch sự và tương đối phổ biến tại các nhà hàng bình dân. Tuy nhiên, nên tránh tại nhà hàng cao cấp hoặc trong những dịp trang trọng vì có thể bị xem là thiếu lịch sự.
Q
Hiện nay oshibori giấy hay oshibori vải phổ biến hơn?
Mỗi loại được sử dụng tùy theo mô hình kinh doanh. Các nhà hàng cao cấp và lâu đời thường ưa chuộng oshibori vải vì chú trọng cảm giác khi chạm vào, trong khi những nơi như nhà hàng thức ăn nhanh thường sử dụng oshibori giấy vì dễ quản lý vệ sinh.
Tổng kết
Bài viết đã giới thiệu nguồn gốc, quy tắc sử dụng và những kiến thức thú vị về oshibori.
Một chiếc oshibori tưởng chừng được trao cho khách rất tự nhiên lại chứa đựng cả lịch sử lâu đời và tinh thần hiếu khách được nuôi dưỡng qua văn hóa phục vụ của Nhật Bản.
Văn hóa oshibori của Nhật Bản vẫn được lưu truyền dưới nhiều hình thức khác nhau và hiện đang dần lan rộng ra nước ngoài.
Trong chuyến du lịch Nhật Bản tiếp theo, khi được trao oshibori, hãy thử nghĩ đến sự quan tâm tinh tế ẩn sau đó.
Khoảnh khắc ấy hẳn sẽ trở nên đặc biệt hơn đôi chút.