【Do chuyên gia đam mê ekiben đề xuất】8 loại cơm hộp nhà ga đáng để đến Nhật chỉ để thưởng thức!

Có nhiều giả thuyết, nhưng quan điểm phổ biến nhất cho rằng ekiben đầu tiên tại Nhật Bản ra đời năm 1885 ở ga Utsunomiya, tỉnh Tochigi. Khởi nguồn là việc Shirakiya, một nhà trọ tại Utsunomiya, bán 2 nắm cơm gói trong bẹ tre.

Đến năm 1889, hộp cơm makunouchi đầu tiên được bán tại ga Himeji. Thực đơn rất sang trọng với cơm trắng, chả cá kamaboko, cá tráp nướng muối và nhiều món khác. Trong thời kỳ gạo trắng còn là thực phẩm cao cấp, đây là món ăn vô cùng xa xỉ. Ngày nay, việc mua ekiben vẫn khiến người ta phần nào háo hức; điều đó cho thấy với người đương thời, ekiben cũng là một món ăn đặc biệt.

Sau đó, cùng với sự phát triển của mạng lưới đường sắt và sự gia tăng của các chuyến tàu đường dài, nhu cầu về ekiben cũng tăng lên. Tuy nhiên, đúng lúc văn hóa ekiben sắp nở rộ trên khắp đất nước, chiến tranh nổ ra và Nhật Bản bước vào thời kỳ khó khăn về nguồn cung lương thực. Dù vậy, người dân vẫn vận dụng trí tuệ và sự sáng tạo; các ghi chép cho biết trong chiến tranh từng có cơm hộp trộn ngũ cốc và bánh mì hấp được bán.

Trong thập niên 1955–1964, khi Nhật Bản bước vào thời kỳ tăng trưởng kinh tế cao, mạng lưới đường sắt được hoàn thiện và người dân cũng có điều kiện đi du lịch vào thời gian rảnh. Nhu cầu về ekiben nhờ đó tăng trở lại, mở ra thời kỳ phát triển rực rỡ với vô số sản phẩm đa dạng.

Tuy nhiên, thời kỳ ấy không kéo dài. Khi toàn tuyến Tokaido Shinkansen đi vào hoạt động năm 1964, việc đi dọc sân ga để bán ekiben bị cấm trên các sân ga Shinkansen. Đồng thời, số toa tàu có cửa sổ không mở được ngày càng tăng, khiến hình thức trao ekiben qua cửa sổ trên sân ga gặp nhiều khó khăn. Sự phát triển của ngành dịch vụ ăn uống như cửa hàng tiện lợi và cửa hàng thức ăn nhanh càng làm cạnh tranh gay gắt hơn. Ekiben tưởng chừng đã mất dần sức hút.

Thế nhưng có lẽ ekiben đã ăn sâu vào tâm thức người Nhật. Dù phương tiện di chuyển ngày càng phát triển và ngành dịch vụ ăn uống thêm đa dạng, ekiben vẫn tồn tại đến ngày nay. Hiện tại, hơn 4.000 loại ekiben đang chờ phục vụ những du khách đói bụng tại các nhà ga trên khắp Nhật Bản.

Sức hấp dẫn lớn nhất của ekiben là thường sử dụng đặc sản địa phương, giúp bạn cảm nhận bản sắc vùng miền qua hương vị. Hơn nữa, phần lớn chỉ có thể thưởng thức khi đến tận nơi.

Tùy từng ga, bạn có thể mua tại cửa hàng trong ga, cửa hàng bên ngoài cổng soát vé hoặc cửa hàng trên sân ga. Các cửa hàng trong ga thường bán nhiều loại ekiben và không nhận đặt trước.

Tại các ga địa phương, đôi khi nhà sản xuất ekiben có cửa hàng gần ga và bạn có thể đến đó mua. Tuy phải ra khỏi ga, một số cửa hàng nhận đặt trước. Có nơi chỉ bắt đầu làm sau khi nhận đơn nên phải chờ một chút, nhưng bù lại bạn mua được hộp cơm vừa hoàn thành. Vào những ngày tàu du lịch hoạt động, ekiben đôi khi cũng được bán trên sân ga theo giờ chạy của tàu.

Ngoài những hộp ekiben nổi tiếng của từng ga, còn có các sản phẩm đặc biệt như Joshu D51 Bento tại ga Takasaki, chỉ được bán vào ngày tàu hơi nước SL Gunma hoạt động. Đây là những sản phẩm giới hạn số lượng, vì vậy nếu bắt gặp thì nên mua ngay.

Ngoài ra, “Ekiben-ya Matsuri” trong ga Tokyo là một trong những khu bán ekiben lớn nhất Nhật Bản, quy tụ khoảng 200 loại từ khắp đất nước. Bạn cũng có thể mua các sản phẩm được tuyển chọn tại Ekiben-ya Odori trong ga Tokyo. Tại Itadaki ở ga Shinjuku, bạn sẽ tìm thấy chủ yếu các loại ekiben của Tokyo, Kanagawa và khu vực Kanto lân cận.

Bạn cũng có thể mua ekiben tại các hội chợ được tổ chức trong những sự kiện của trung tâm bách hóa. Ekiben từ khắp Nhật Bản cùng hội tụ, trong đó có cả những sản phẩm hiếm gặp. Nổi tiếng nhất là sự kiện “Hội tụ ekiben trứ danh lâu đời và đặc sản ngon khắp Nhật Bản” tại Keio Department Store. Được tổ chức từ năm 1966, sự kiện đặc trưng này bước sang lần thứ 59 vào năm 2024 và quy tụ khoảng 300 loại ekiben.

Một số loại ekiben có thể mua trực tuyến. Trong đại dịch COVID-19, một số doanh nghiệp ekiben gặp khó khăn đã bắt đầu bán hàng trực tuyến như một phương án thay thế cho bán trực tiếp. Biết đâu loại ekiben bạn đang tìm cũng có thể đặt mua qua mạng. Hãy kiểm tra trang web của nhà sản xuất.

Ga Bokoi trên tuyến chính Muroran nằm ở khu vực trung nam Hokkaido. Tại nhà ga rất nhỏ này, bạn có thể bắt gặp số lượng du khách quốc tế đông đến bất ngờ.

Lý do nằm ở tên ga. Cách viết bằng chữ Hán mang nghĩa “nhớ thương mẹ” chạm đến trái tim của nhiều du khách đến từ các quốc gia sử dụng chữ Hán. Đến đây chụp ảnh trước biển tên ga đã trở thành một hoạt động quen thuộc trong hành trình khám phá Hokkaido.

Hộp ekiben nổi tiếng tại ga là Bokoi Meshi. Ngay vẻ ngoài đã khá độc đáo; khi mở nắp, bạn sẽ thấy một vỏ sò hokki. Bên trong còn có cơm nắm nấu cùng sò hokki và nước dùng tảo bẹ, phô mai hun khói, trứng tẩm vị và kẹo bạc hà.

Không chỉ hình thức, câu chuyện ra đời của hộp cơm này cũng vô cùng độc đáo. Người cha làm nghệ nhân chế tác đồ thủ công từ vỏ sò hokki nên mỗi lần làm sản phẩm đều dư lại rất nhiều thịt sò. Người mẹ đã nghĩ ra nhiều món ăn khác nhau để tận dụng, trong đó món cơm nấu cùng sò được yêu thích nhất. Bà cho món này vào hộp cơm của con gái và đó chính là khởi nguồn của Bokoi Meshi.
Hộp ekiben này còn có một đặc điểm đáng ngạc nhiên khác: không kèm đũa. Mọi món đều được gói riêng để có thể ăn bằng tay. Đây là ý tưởng của người mẹ nhằm giúp hành khách dễ ăn trên đoàn tàu đang rung lắc. Quả thực, đây là hộp ekiben chứa đầy tình yêu của mẹ.

Tuy nhiên, tên địa danh Bokoi thực ra bắt nguồn từ cụm “Poku Oi” trong tiếng Ainu, nghĩa là “nơi có nhiều sò hokki”. Khi cắn miếng cơm nắm cô đọng vị ngọt của sò hokki, hương biển đậm đà sẽ lan tỏa trong miệng. Phô mai hun khói và trứng tẩm vị ăn kèm cũng rất ngon. Phô mai được hun khói kỹ bằng gỗ táo, rất hợp làm món nhắm và nhiều người còn mua riêng sản phẩm này.
Bokoi Meshi là hộp cơm tràn đầy tình yêu, rất đáng thưởng thức khi đến Hokkaido.

Đây là một hộp cơm đặc sắc tập hợp 24 hương vị Aomori, mỗi món một miếng, chủ yếu gồm đặc sản và món ăn truyền thống của vùng Tsugaru, tỉnh Aomori. Khi mở nắp, những món ăn cầu kỳ xếp cạnh nhau như đá quý khiến ai cũng phải trầm trồ.

Ekiben chia thành 9 ô không hiếm, nhưng loại có đến 24 ô thì khó tìm thấy ngay cả khi tìm kiếm trên khắp Nhật Bản. Riêng cơm đã có 4 loại. Nội dung thay đổi đôi chút theo mùa, nhưng hộp cơm luôn đầy ắp món ăn sử dụng nguyên liệu đúng mùa. Ngoài đặc sản địa phương như hoa cúc chần, sushiko làm từ gạo nếp hấp và sushi đậu phụ chiên kiểu Tsugaru nấu cùng gừng đỏ, hộp cơm còn có món ăn địa phương nổi tiếng như mì xào Kuroishi. Chỉ cần thưởng thức một hộp là bạn có thể hình dung về văn hóa ẩm thực Tsugaru. Khả năng thưởng thức cả hương vị truyền thống lẫn hiện đại trong một lần cũng là điểm hấp dẫn. Và như bạn có thể đoán, đây cũng là món nhắm rượu tuyệt vời. Tuy nhiên, sản phẩm thường hết hàng trong buổi sáng nên hãy mua sớm. Tốt nhất là mua ngay đầu ngày rồi thong thả tham quan.

Đây là loại ekiben tương đối mới, ra mắt năm 1993 nhân dịp khai trương Yamagata Shinkansen, dù đến nay cũng đã có lịch sử 30 năm. Điều đầu tiên đáng chú ý là sản phẩm vẫn giữ kiểu hộp thuôn dài truyền thống. Tại sao lại có dạng dọc? Trước đây, khi người bán đi dọc sân ga để bán ekiben, kiểu hộp này dễ xếp chồng trong khay và trao cho khách. Hộp thuôn dài có thể cầm và đưa bằng một tay. Khi ăn trên tàu, hộp ngang dễ khiến khuỷu tay va vào người bên cạnh, còn hộp dọc gọn hơn và không gây phiền cho hành khách khác. Sự quan tâm tinh tế rất đặc trưng của người Nhật được thể hiện rõ qua thiết kế này.

Tất nhiên, lý do sản phẩm này được xem là hộp cơm bò đỉnh cao nằm ở hương vị. Thoạt nhìn khó nhận ra, nhưng bên trên cơm thực ra có 2 loại thịt: thăn bò và bò băm vụn.

Được thưởng thức đồng thời 2 hương vị thịt bò quả là niềm hạnh phúc tuyệt vời. Cơm sử dụng giống gạo Domannaka của tỉnh Yamagata, nổi bật với vị ngon ngay cả khi nguội. Hạt cơm dẻo, có độ đàn hồi, thấm trọn vị ngọt của thịt bò và tạo nên sự cân bằng hoàn hảo với phần thịt.
Shinkineya, nhà sản xuất hộp ekiben này, vốn là cửa hàng bánh ngọt Nhật Bản lâu đời thành lập năm 1921 và bắt đầu bán ekiben trong ga Yonezawa từ năm 1957. Một trong những bí quyết tạo nên hương vị thơm ngon của hộp cơm bò là loại sốt gia truyền sử dụng nước tương được tuyển chọn kỹ lưỡng. Loại sốt này phát huy những bí quyết mà cửa hàng đã tích lũy trong quá trình làm bánh ngọt Nhật Bản.

Nhắc đến hộp ekiben cao cấp đời đầu thì phải kể đến sản phẩm này. Ra đời năm 1985 từ dự án của chương trình truyền hình Tankenn Restaurant, hộp cơm là kết tinh niềm đam mê của những người nổi tiếng yêu thích đường sắt và ekiben.

Chỉ riêng thiết kế hộp 2 tầng đã đủ tạo cảm giác hào hứng. Tầng trên do Kikunoi, nhà hàng lâu đời ở Kyoto, giám sát; tầng dưới do Kisou, nhà hàng nổi tiếng ở Tokyo, phụ trách. Đây là sự kết hợp giữa những danh quán miền đông và miền tây Nhật Bản.

Điểm hấp dẫn nhất là có thể thưởng thức hai hộp cơm trong một, bởi mỗi tầng đều có cả cơm và món ăn kèm. Tầng thứ nhất gồm cơm óc chó, củ sen xào kinpira, cá yamame kho kiểu Koshu, konnyaku kho miso, rau fuki, nấm shiitake và cà rốt ninh. Tầng thứ hai có xôi hạt dẻ và nấm shimeji, gà trộn miso yuzu, cá wakasagi ngâm giấm nanban, ngưu bàng núi ngâm miso cùng nhiều món khác. Ăn hết một tầng vẫn còn một hộp ekiben nữa để thưởng thức. Còn niềm vui nào hơn thế?

Nhiều người sành ekiben đều nhất trí rằng đây là hộp cơm ngon nhất, và bạn sẽ hiểu lý do ngay khi mở hộp. Từng món ăn kèm được chế biến cẩn thận, cùng xôi vẫn ngon ngay cả khi nguội. Mỗi lần đưa đũa lên miệng, cảm giác hạnh phúc lại trào dâng. Trải nghiệm ấy đang chờ đợi bạn.

Tờ giấy bọc do họa sĩ minh họa Mizumaru Anzai vẽ cũng rất đẹp. Tuyến Chuo nối Tokyo với Nagoya qua tỉnh Yamanashi. Đây là một ý tưởng đầy phong cách: vừa di chuyển từ đông sang tây hoặc ngược lại, vừa thưởng thức hương vị của các danh quán Tokyo và Kyoto.

Trong hơn 4.000 loại ekiben, danh hiệu “vua ekiben” có lẽ thuộc về Shiumai Bento của Kiyoken. Điều gì khiến sản phẩm này trở thành vua? Đó là số lượng sản xuất đáng kinh ngạc: 28.000 hộp mỗi ngày.

Dù chỉ được bán trong khu vực Kanto gồm 5 tỉnh và thành phố là Kanagawa, Tokyo, Saitama, Chiba và Shizuoka, sản phẩm vẫn đạt sản lượng lớn đến vậy. Được yêu thích rộng rãi, Shiumai Bento thực sự là đại diện tiêu biểu của ekiben Nhật Bản. Trước tiên, bạn nên thưởng thức để ghi nhớ hương vị của “vua ekiben”, rồi lấy đó làm tiêu chuẩn tìm kiếm loại phù hợp với sở thích của mình.

Shiumai Bento ra đời năm 1954. Món “Shiumai truyền thống” ra mắt năm 1928 và trở thành sản phẩm ăn khách, nổi bật với sự kết hợp giữa thịt heo và sò điệp nên vẫn ngon khi nguội. Hộp cơm gồm shiumai, các món ăn kèm như gà chiên và trứng cuộn, cùng 8 nắm cơm hình bầu dục. Cơm không được nấu theo cách thông thường mà hấp bằng hơi nước nên vẫn mềm xốp khi nguội. Chất liệu hộp cũng rất đáng chú ý. Hộp làm từ những lát gỗ bách và gỗ tuyết tùng mỏng có thể hút độ ẩm từ cơm và thức ăn, giúp món ăn vẫn ngon sau một thời gian. Dù bán với số lượng lớn như vậy, Kiyoken vẫn sử dụng hộp gỗ mỏng. Điều đó thể hiện niềm kiêu hãnh của hãng rằng ekiben phải ngon ngay cả khi nguội.

Ngay sau khi khẳng định giá trị đích thực của ekiben là vẫn ngon khi nguội, chúng tôi lại đề xuất một hộp cơm có thể ăn nóng hổi. Bởi nếu hâm nóng được thì món ăn nóng đương nhiên sẽ ngon hơn.
Đó chính là “Gặp gỡ cơm bò nóng hổi tại Matsusaka!!”.

Sản phẩm sử dụng hộp Naruhot đặc biệt. Khi kéo sợi dây gắn trên hộp, hơi nước 100°C được tạo ra, lưu chuyển và truyền nhiệt bên trong để hâm nóng cơm. Nhờ đó, bạn có thể thưởng thức hộp cơm nóng hổi đúng nghĩa.
Nhà sản xuất là Aratake, thương hiệu ekiben lâu đời thành lập năm 1895. Nguyên liệu chính là thịt bò hạng A4 và A5 mua từ Marunaka Honten, cửa hàng thịt lâu đời tại Nakamachi, Matsusaka. Điều bất ngờ là thịt được nêm vị tỏi! Tuy nhiên, vì đây là ekiben nên gia vị được cân chỉnh tinh tế để không để lại dư vị quá nồng.

Hộp cơm ra đời trong dự án hợp tác với Ekiben Hitoritabi, bộ truyện đăng dài kỳ trên tạp chí Manga Action của Futabasha. Ông Sakurai cũng tham gia phát triển với vai trò giám sát. Tuy nhiên, ít ai biết rằng ông đã tham gia phát triển hơn 10 loại ekiben dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong khi đáng tiếc là nhiều sản phẩm đã biến mất, “Gặp gỡ cơm bò nóng hổi tại Matsusaka!!” vẫn là sản phẩm bán chạy lâu năm, được yêu thích kể từ khi ra mắt năm 2010. Có lẽ sản phẩm được ưa chuộng bền bỉ chính vì thực sự thơm ngon.

“Hộp cơm cá chình biển ngon nhất Nhật Bản.” Anagomeshi của Ueno sở hữu lịch sử lâu đời và chất lượng cao đến mức ông Sakurai khẳng định rằng “chắc sẽ không ai phản đối nhận định này”. Thương hiệu được thành lập năm 1901. Cá chình biển mua trực tiếp từ ngư dân là loại cá vàng quý hiếm, chỉ có thể xuất hiện 1 con trong 100 con. Cá được nướng với loại sốt bí truyền lưu truyền từ thời Minh Trị.

Hộp cơm mới làm với cá chình vừa nướng và cơm vừa chín tất nhiên rất ngon nếu ăn ngay, nhưng thời điểm được đề xuất là 2 giờ sau khi hoàn thành. Vị ngon của cá chình nướng sốt kabayaki sẽ thấm vào cơm, còn hộp gỗ mỏng hút bớt độ ẩm dư thừa. Chủ tịch Ueno gọi quá trình này là “hòa vị”, và sau 2 giờ mọi thành phần sẽ đạt được sự cân bằng hoàn hảo. Cửa hàng Ueno nằm trên đường từ ga JR Miyajimaguchi, tỉnh Hiroshima đến bến phà đi Miyajima. Bạn có thể mua Anagomeshi, lên phà đến Miyajima rồi tham quan; lúc đó hộp cơm vừa đạt độ ngon lý tưởng.

Thưởng thức hộp cơm cá chình biển tuyệt hảo trong khi ngắm Miyajima, một trong ba danh thắng nổi tiếng nhất Nhật Bản. Quả là một trải nghiệm xa xỉ.

Nhắc đến ekiben sushi ngon nhất thì phải kể đến sản phẩm này. Hộp cơm do Sushiyoshi, một nhà hàng sushi nổi tiếng trong chợ Daido ở tỉnh Oita, Kyushu, chế biến. Đầu bếp trưởng sinh ra trong gia đình ngư dân ở Seki và là một chuyên gia thực thụ về cá. Bên trong có sushi ép Bungo Suido, nigiri bò Bungo áp chảo, nigiri nấm shiitake nướng bơ, nigiri gà chiên kiểu Oita cùng nhiều món khác, đúng nghĩa đầy ắp sản vật từ biển và núi.

Ngay cả cơm giấm cũng có nhân bên trong và món nào cũng được chế biến vô cùng cầu kỳ. Sản phẩm giành giải Grand Prix tại Cuộc thi Ekiben JR Kyushu lần thứ 11 năm 2015, thành tích này còn được in trên tờ giấy bọc. Mức độ hoàn thiện cao đến mức ông Sakurai nhận xét rằng dường như chính hộp ekiben này đã nâng tầm cho cuộc thi.