Hướng dẫn đầy đủ về shochu: Các loại, sự khác biệt với rượu sake và cách chọn cho người mới

Shochu loại A và loại B có những điểm khác biệt như sau.
Đây chỉ là sự khác nhau về phương pháp sản xuất, không có loại nào vượt trội hơn loại nào.
Mỗi loại đều có đặc trưng riêng, vì vậy bạn nên thưởng thức theo sở thích hoặc kết hợp với món ăn.
Ngoài ra, sản phẩm vượt quá giới hạn nồng độ cồn do Luật Thuế rượu quy định sẽ được phân loại là spirits thay vì shochu.

Shochu pha trộn là loại shochu được tạo ra bằng cách phối trộn shochu loại A và loại B.
Loại có tỷ lệ cao hơn sẽ được đặt trước trong tên gọi, chẳng hạn “shochu pha trộn loại A và loại B” hoặc “shochu pha trộn loại B và loại A”.
Đặc trưng của loại này là kết hợp được sự dễ uống của loại A với hương vị của loại B, tạo nên sự cân bằng trong cùng một chai.
Sản phẩm thiên về loại A thường nhẹ và ít mùi đặc trưng, còn loại thiên về B thường có hương thơm dày hơn. Vì vậy, mỗi sản phẩm mang một sắc thái khác nhau.
Tùy phương pháp sản xuất, một số loại còn phối trộn từ 3 loại shochu trở lên, giúp người uống khám phá nét riêng của từng nhà nấu rượu.

Shochu khoai lang là shochu honkaku sử dụng khoai lang làm nguyên liệu chính.
Loại rượu này được sản xuất phổ biến ở miền nam Kyushu, chủ yếu tại tỉnh Kagoshima và Miyazaki, với đặc trưng là hương thơm phong phú cùng vị ngọt từ khoai lang.
Hương vị đậm đà, có chiều sâu và để lại dư vị dễ chịu sau khi uống.
Đây là một trong những loại shochu có cá tính mạnh nhất nên dễ khiến người uống có sở thích trái ngược, nhưng một khi đã yêu thích thì sức hấp dẫn nhiều tầng lớp của nó có thể chinh phục người uống lâu dài.

Shochu lúa mạch là shochu honkaku sử dụng đại mạch làm nguyên liệu chính.
Loại rượu này được sản xuất trên khắp Kyushu, chủ yếu tại tỉnh Oita và thành phố Iki thuộc tỉnh Nagasaki, với đặc trưng là hương thơm rang cùng vị ngọt nhẹ từ lúa mạch.
Vị rượu thanh thoát, nhìn chung không quá đặc trưng nên đây là một trong những loại dễ thử đối với người mới uống shochu.
Càng uống càng cảm nhận rõ sự cân bằng. Nhờ phù hợp với nhiều món ăn, loại rượu này cũng rất được ưa chuộng để thưởng thức hằng ngày trong bữa ăn.

Shochu gạo là shochu honkaku sử dụng gạo và men koji gạo làm nguyên liệu chính.
Được cho là bắt nguồn từ vùng Hitoyoshi Kuma thuộc tỉnh Kumamoto, đây là loại shochu truyền thống được bồi đắp qua lịch sử hơn 500 năm.
Dù sử dụng cùng nguyên liệu gạo như sake, shochu gạo còn trải qua công đoạn chưng cất. Vì vậy, rượu giữ được vị ngọt dịu, hương vị thanh lịch và êm mượt của gạo, đồng thời có hậu vị trong trẻo.
Kết cấu tinh tế cùng hương vị trong lành khiến loại này tương đối dễ uống trong số các dòng shochu, phù hợp cả với người không thích mùi hương quá đặc trưng.

Shochu đường nâu là shochu honkaku sử dụng men koji gạo và đường nâu làm từ nước ép mía làm nguyên liệu chính.
Đây là loại shochu độc đáo chỉ được phép sản xuất tại quần đảo Amami thuộc tỉnh Kagoshima.
Rượu có hương trái cây từ đường nâu và kết cấu mềm mại, không ngọt gắt mà để lại hậu vị trong trẻo đáng ngạc nhiên.
Việc sử dụng men koji gạo còn tạo nên nét tinh tế đặc trưng của shochu Nhật Bản. Loại rượu này cũng được cho là có thể mang lại lợi ích làm đẹp nên khá được phụ nữ ưa chuộng.

Shochu kiều mạch là shochu honkaku sử dụng hạt kiều mạch làm nguyên liệu chính.
Năm 1973, Unkai Shuzo tại tỉnh Miyazaki lần đầu tiên trên thế giới thương mại hóa thành công loại rượu này. Với lịch sử khoảng 50 năm, đây là một dòng shochu tương đối mới.
Văn hóa shochu kiều mạch cũng phát triển tại tỉnh Nagano và Hokkaido, những vùng nổi tiếng về kiều mạch, tạo nên nhiều thương hiệu đặc sắc ở từng địa phương.
Nhìn chung, rượu có vị dịu và mượt, thanh hơn cả shochu lúa mạch, đồng thời ít mùi đặc trưng và tạp vị.
Điểm hấp dẫn là hương kiều mạch thoang thoảng lan nhẹ qua mũi.

Ngoài 5 loại kể trên, nhiều dòng shochu sử dụng nguyên liệu đa dạng cũng được sản xuất trên khắp Nhật Bản.
Theo Luật Thuế rượu, shochu honkaku được phép sản xuất nếu đáp ứng các điều kiện quy định. Ngoài những nguyên liệu tiêu biểu, còn có 49 loại ngũ cốc và rau củ thuộc danh mục được chấp nhận.
Ví dụ gồm hạt dẻ, mè, khoai tây, ngô và bã sake, với chủng loại vô cùng phong phú.
Những năm gần đây, các nguyên liệu độc đáo như bí đỏ, sữa và cà rốt cũng xuất hiện ngày càng nhiều, tiếp tục mở rộng tiềm năng của shochu.
Dù sản lượng lưu thông không lớn, niềm vui khám phá những thương hiệu chưa từng biết đến cũng là một phần hấp dẫn của văn hóa shochu.

Shochu và sake đều là những loại rượu tiêu biểu của Nhật Bản, nhưng khác biệt đáng kể về phương pháp sản xuất và nguyên liệu.
Như đã đề cập, shochu là rượu chưng cất được tạo ra bằng cách chưng cất moromi đã lên men. Rượu thường có nồng độ cồn khoảng 25 độ và hấp dẫn nhờ vị thanh gọn.
Trong khi đó, sake là rượu lên men được làm bằng cách lên men gạo, thường có nồng độ cồn khoảng 15 độ, mang hương vị tinh tế, êm dịu với vị umami và vị ngọt từ gạo.
Ngoài ra, shochu có thể được làm từ các loại ngũ cốc như lúa mạch và kiều mạch, còn nguyên liệu của sake về cơ bản chỉ là gạo.

Awamori là rượu chưng cất truyền thống của tỉnh Okinawa và được phân loại là shochu loại B theo Luật Thuế rượu.
Nguyên liệu chính là gạo Indica. Toàn bộ gạo được cấy nấm koji đen để tạo thành men koji theo phương pháp lên men hoàn toàn bằng koji.
Nhờ đó, awamori có hương vị mạnh mẽ, đậm đà, hương thơm độc đáo và thường gợi cảm giác ngọt như vani, tạo nên khác biệt với shochu thông thường.
Ngoài ra, awamori được ủ từ 3 năm trở lên được gọi là kusu. Hương vị càng trở nên sâu sắc theo thời gian, đây cũng là một đặc trưng nổi bật.

Shochu và whisky đều là rượu chưng cất, thậm chí có nhiều điểm tương đồng tùy thương hiệu.
Khác biệt chính nằm ở quy trình sản xuất và phương pháp bảo quản, ủ rượu.
Shochu được chưng cất sau khi lên men nhưng không nhất thiết phải ủ lâu năm, nhờ đó thường có chất rượu nhẹ, dễ uống và phát huy hương vị nguyên bản của nguyên liệu.
Trong khi đó, whisky được ủ lâu trong thùng gỗ sau khi chưng cất, tạo ra hương thơm phức hợp, nhiều tầng lớp như vani hoặc hương khói.
Ở công đoạn đường hóa, shochu sử dụng men koji, còn whisky sử dụng mạch nha.

Uống nguyên chất là cách thưởng thức shochu trực tiếp mà không thêm bất cứ thứ gì.
Cách này giúp cảm nhận rõ sự lan tỏa của hương thơm từ nguyên liệu và trực tiếp nhất nét đặc trưng của từng thương hiệu.
Do cảm giác cồn mạnh và đậm, người ta thường nhấp từng lượng nhỏ, chậm rãi thưởng thức.
Hương vị không thay đổi do nước hoặc đá, vì vậy dù uống theo nhịp độ riêng, bạn vẫn có thể cảm nhận trực tiếp dụng ý của người làm rượu.
Cách uống này phù hợp với người muốn từ từ khám phá sức hấp dẫn nguyên bản của shochu.

Uống với đá, còn gọi là on the rocks, là cách rót shochu vào ly đã có đá.
Đá từ từ làm lạnh, giúp vị rượu trở nên gọn hơn. Khi đá tan theo thời gian, hương vị trong ly cũng dần thay đổi, đây là đặc trưng lớn nhất của cách uống này.
Ban đầu, bạn có thể cảm nhận rõ độ đậm và hương thơm; khi nước đá dần hòa vào, vị rượu trở nên nhẹ hơn.
Cách này không mạnh như uống nguyên chất, cũng không loãng như pha nước, giúp thưởng thức shochu lạnh mà vẫn giữ được hương vị.

Pha nước là một trong những cách thưởng thức shochu phổ biến nhất.
Tỷ lệ thường được dùng là khoảng 6 phần shochu và 4 phần nước, nhưng bạn có thể tự do điều chỉnh độ đậm theo sở thích.
Đặc trưng của cách này là làm dịu cảm giác cồn, đồng thời cân bằng và làm nổi bật hương thơm cùng vị ngon của shochu.
Kết cấu trở nên mềm mại hơn, nét riêng của từng thương hiệu cũng lan tỏa nhẹ nhàng.
Dễ uống hơn so với uống nguyên chất hoặc với đá, lại phù hợp với bữa ăn nên đây là lựa chọn tốt cho người mới.

Đây là cách thưởng thức shochu bằng cách pha với nước nóng.
Thông thường, nước nóng được rót vào trước rồi mới thêm shochu. Dòng đối lưu tự nhiên giúp hỗn hợp hòa đều và tạo nên hương vị êm dịu.
Nhiệt độ cũng khiến các thành phần tạo hương trong shochu bay hơi, để hương vị từ nguyên liệu nhẹ nhàng lan tỏa cùng hơi nước.
Cách uống này còn giúp làm ấm cơ thể từ bên trong, rất phù hợp để nhâm nhi vào buổi tối trong ngày lạnh hoặc thư giãn sau bữa ăn.

Pha trà hoặc soda là những cách uống gần gũi, phát huy tính dễ uống và linh hoạt của shochu.
Khi pha trà, shochu được kết hợp với trà xanh, trà ô long hoặc hojicha. Vị chát và hương rang hòa quyện, tạo nên hương vị riêng.
Trong khi đó, pha shochu với soda mang lại cảm giác sảng khoái nơi cổ họng, tạo nên vị nhẹ và sắc nét.
Cả hai cách đều giữ lại cá tính của shochu nhưng trở nên dễ tiếp cận hơn, vì vậy được ưa chuộng từ người mới đến người sành rượu.

Khi chọn shochu, lấy độ dễ uống làm tiêu chí sẽ giúp giảm khả năng chọn nhầm.
Điểm cần chú ý là mức độ đặc trưng của hương vị; loại càng nhẹ càng dễ được người mới đón nhận.
Chẳng hạn, shochu lúa mạch, shochu gạo và các sản phẩm chưng cất chân không thường có vị thanh, đồng thời vẫn thể hiện nét riêng của shochu.
Về cách uống, bạn nên bắt đầu với kiểu pha nước hoặc soda để làm dịu nồng độ cồn vừa phải.
Trước hết hãy thưởng thức một cách thoải mái, sau đó khi đã quen, bạn có thể thử uống với đá để mở rộng trải nghiệm.

Khi chọn shochu, hương thơm là yếu tố quan trọng không kém mùi vị.
Hương thơm thay đổi đáng kể tùy nguyên liệu, men koji và phương pháp chưng cất. Biết được mùi hương mình yêu thích là con đường ngắn nhất để tìm thấy chai rượu phù hợp.
Nếu không thích hương vị quá đặc trưng, bạn nên thử shochu lúa mạch hoặc shochu gạo. Nếu muốn tận hưởng cá tính riêng của shochu, hãy chọn shochu khoai lang.
Dù là loại nào, hương thơm cũng nhẹ nhàng lan tỏa ngay khi rót vào ly, giúp bạn cảm nhận sức hấp dẫn của từng thương hiệu.
Ngoài ra, shochu dùng koji vàng thường có hương trái cây tươi sáng, rất phù hợp với người yêu thích sake hoặc rượu trái cây.

Khi phân vân không biết chọn loại shochu nào, bạn cũng nên cân nhắc khả năng kết hợp với món ăn dùng kèm.
Shochu rất phù hợp để uống trong bữa ăn và sức hấp dẫn nguyên bản càng nổi bật khi được kết hợp đúng món.
Chẳng hạn, shochu khoai lang đậm đà phù hợp với các món thịt, còn shochu lúa mạch hoặc gạo nhẹ nhàng rất hợp với món Nhật, giúp tăng mức độ hài lòng cho toàn bộ bữa ăn.
Shochu cũng gắn bó sâu sắc với khí hậu, thổ nhưỡng và văn hóa ẩm thực từng vùng. Khi thưởng thức cùng đặc sản địa phương tại nơi sản xuất, bạn sẽ cảm nhận được sự hòa hợp rõ rệt hơn.
Tại Kagoshima, shochu khoai lang kết hợp với món thịt heo đen là lựa chọn kinh điển; ở miền bắc Kyushu, shochu lúa mạch thường được dùng cùng món cá.
Những thương hiệu gặp trong chuyến đi sẽ mở ra một thế giới shochu mới, gắn liền với ký ức về vùng đất bạn từng ghé thăm.

Kuro Kirishima là dòng shochu khoai lang tiêu biểu do Kirishima Shuzo tại tỉnh Miyazaki sản xuất.
Được người hâm mộ gọi thân mật là “Kurokiri”, đây là một trong những thương hiệu góp phần dẫn dắt trào lưu shochu.
Đặc trưng nổi bật nhất là chiều sâu hương vị nhờ sử dụng koji đen, cùng kết cấu mềm mại và hơi sánh.
Vị ngọt từ khoai lang hòa quyện với hương thơm đầy đặn, tạo nên sức mạnh đặc trưng của shochu khoai lang nhưng vẫn dễ uống.
Do hương vị không quá mạnh, loại này dễ được người mới đón nhận và kết hợp tuyệt vời với món Nhật, món Âu lẫn món Hoa.

Iichiko là thương hiệu shochu lúa mạch tiêu biểu do Sanwa Shurui tại tỉnh Oita sản xuất.
Rượu còn được biết đến rộng rãi với biệt danh “Napoleon của khu phố bình dân”. Đây là sản phẩm bán chạy lâu năm, đứng đầu doanh số shochu trong nước suốt 7 năm liên tiếp từ năm 2003 đến năm 2009.
Đặc trưng của rượu là vị trong trẻo được tạo nên từ đại mạch tuyển chọn và nước tự nhiên.
Khi uống, vị đậm sảng khoái lan tỏa, đi cùng hương thơm như trái cây và hậu vị thanh gọn.
Rượu vẫn giữ hương vị đặc trưng của shochu lúa mạch nhưng không quá lấn át, đạt độ hoàn thiện cao và không gây nhàm chán dù uống thường xuyên.

Hakutake Shiro là shochu gạo honkaku do Takahashi Shuzo tại tỉnh Kumamoto sản xuất. Rượu sử dụng gạo Nhật Bản và men koji từ gạo Nhật Bản, được sản xuất bằng phương pháp chưng cất chân không. Đặc trưng là hương thanh lịch, kết cấu nhẹ và vị trong trẻo.
Rượu có nồng độ cồn 25 độ, có thể uống với đá, pha nước, soda hoặc trà.
Chỉ sử dụng gạo chất lượng cao và nguồn nước ngầm trong mát từ dãy núi Kyushu, rượu có vị thanh, truyền tải trực tiếp hương vị nguyên liệu.
Phương pháp chưng cất chân không giúp loại bỏ mùi khét và tạp vị, mang đến hương thơm thanh lịch, kết cấu êm dịu cùng vị umami trong trẻo đặc trưng của shochu gạo.

Lento là shochu đường nâu do Amami Oshima Kaiun Shuzo tại tỉnh Kagoshima sản xuất.
Dù là nhà nấu rượu tương đối mới, thành lập năm 1996, đây vẫn là thương hiệu được yêu thích với đông đảo người hâm mộ trong và ngoài Nhật Bản.
Đặc trưng lớn nhất là phương pháp “ủ bằng âm thanh”: rượu được ủ chậm trong khoảng 3 tháng trong khi phát nhạc cổ điển của Mozart, Beethoven và các nhà soạn nhạc khác.
Rung động âm nhạc làm nhỏ các cụm phân tử nước, giúp chúng bao quanh phân tử cồn và tạo nên hương vị tròn đầy, dễ uống.

Vì shochu là rượu chưng cất, đường gần như được loại bỏ trong quá trình sản xuất nên về cơ bản không chứa carbohydrate.
Trong khi đó, lượng calo bắt nguồn từ chính cồn. Mỗi 100 ml shochu 25 độ chứa khoảng 140 kcal, còn loại 20 độ chứa khoảng 110 kcal.
Pha với nước hoặc nước có ga không đường sẽ làm giảm nồng độ cồn, nhưng nếu lượng shochu sử dụng không đổi thì tổng lượng calo cũng không thay đổi.

Về nguyên tắc, shochu không có hạn sử dụng và pháp luật cũng không yêu cầu phải ghi thông tin này.
Lý do là tạp chất cùng vi sinh vật được loại bỏ trong quá trình sản xuất, trong khi nồng độ cồn cao khiến chất lượng khó suy giảm.
Nếu chưa mở nắp, rượu không bị hư hỏng ngay cả khi bảo quản lâu và có thể duy trì chất lượng trong điều kiện thích hợp.
Tuy nhiên, sau khi mở, rượu tiếp xúc với không khí và hương vị sẽ dần thay đổi, vì vậy nên uống hết sớm.