Thư giãn với hương thơm dễ chịu! Khám phá hương Nhật Bản

Đây là loại gỗ thơm phổ biến nhất, được trồng tại Ấn Độ, Indonesia, Malaysia và nhiều nơi khác. Đàn hương già Rosan trồng tại vùng Mysore của Ấn Độ được xem là loại có chất lượng cao nhất. Ngoài làm hương, gỗ còn được sử dụng rộng rãi để chế tác đồ điêu khắc mỹ nghệ, quạt và làm dược liệu.

Đây là loại gỗ thơm quý hiếm được hình thành tự nhiên trong thời gian dài tại các khu rừng mưa nhiệt đới ở Đông Nam Á như bán đảo Đông Dương và Indonesia. Do các tác động bên ngoài như vết thương, nhựa cây tích tụ và đông lại tại một phần thân cây, sau đó tiếp tục chín muồi trong quá trình cây chết dần để tạo thành gỗ thơm. Tên gọi của nó bắt nguồn từ cụm từ có nghĩa là “gỗ thơm chìm trong nước”. Từ xa xưa, trầm hương đã được dùng làm hương liệu và dược liệu.

Đây là một loại trầm hương. Tuy được hình thành qua quá trình gần như giống trầm hương, kyara được xếp vào hạng đặc biệt nhờ sự khác biệt về hương thơm và hàm lượng dầu. Trước đây, loại gỗ này được khai thác ở một số khu vực giới hạn tại Việt Nam, nhưng ngày nay việc khai thác rất khó khăn nên kyara đã trở thành một trong những loại gỗ thơm vô cùng quý hiếm.

Các loại gỗ thơm này còn được chế biến thành nhiều hình dạng khác nhau tùy mục đích sử dụng.

Gỗ thơm được băm nhỏ, dùng khi dâng hương và cũng thích hợp để đốt theo phương pháp soradaki.

Dạng cắt dài và mảnh, rất thích hợp cho nghi lễ Phật giáo cũng như phương pháp soradaki.

Đây là dạng gần với trạng thái tự nhiên nhất. Người dùng tự cắt thành kích thước mong muốn.

Hình dạng này chỉ áp dụng cho đàn hương, được dùng để chống côn trùng cho tranh cuộn treo và các loại cuộn giấy.

Hình dạng này thường được sử dụng trong tiệc trà, nghi lễ Phật giáo, các buổi học trà đạo và phương pháp soradaki.

Gỗ được tạo thành những khối vuông vức, ngay ngắn để sử dụng trong nghi lễ Phật giáo và trà đạo.

Hình dạng gỗ thơm đôi khi còn được lựa chọn theo hai quan niệm “hare” và “ke” mà người Nhật trân trọng từ xa xưa. “Hare” chỉ những ngày đặc biệt như lễ hội hoặc nghi lễ, còn “ke” là đời sống thường nhật bình dị. Tsume và kizami có hình dạng không đồng đều nên giá phải chăng hơn, phù hợp dùng hằng ngày như “hương của ke”. Ngược lại, từng miếng kakuwari được tạo hình ngay ngắn và dùng như “hương của hare” trong những ngày đặc biệt.

Đây là vỏ cây quế Trung Quốc thuộc họ Long não được phơi khô, còn gọi là cinnamon. Quế được khai thác tại miền Nam Trung Quốc, Việt Nam và nhiều nơi khác.

Đây là nụ hoa phơi khô của cây đinh hương thuộc họ Sim. Ở phương Tây, nguyên liệu này đã được sử dụng từ lâu dưới dạng gia vị clove.

Đây là quả phơi khô của cây đại hồi thuộc họ Ngũ vị tử, còn gọi là hoa hồi hoặc star anise. Đây cũng là gia vị không thể thiếu trong ẩm thực Trung Hoa, được sản xuất tại các tỉnh miền Nam Trung Quốc như Quảng Đông và Vân Nam.

Người ta tạo vết cắt trên thân cây an tức hương thuộc họ Bồ đề rồi thu nhựa tiết ra. Nguyên liệu này được sản xuất nhiều tại Sumatra.

Đây là tinh thể nhựa của cây long não Borneo thuộc họ Dầu, được dùng làm nguyên liệu chế hương và chất chống côn trùng. Nguyên liệu chủ yếu được sản xuất tại Sumatra và Borneo, nhưng từng được khai quật tại mộ cổ Marukoyama ở Nhật Bản, thu hút nhiều sự chú ý.

Đây là nhựa tiết ra từ thân cây nhũ hương thuộc họ Trám. Nguyên liệu được sản xuất tại vùng Đông Bắc châu Phi và ven biển Ả Rập, đồng thời cũng được sử dụng trong các nghi lễ Kitô giáo.

Đây là thân rễ của cây địa liền thuộc họ Gừng, một loài thực vật có nguồn gốc từ Việt Nam, được thu hoạch chủ yếu tại miền Nam Trung Quốc và Việt Nam rồi phơi khô, thái lát.

Đây là cây thân thảo thuộc họ Hoa môi có nguồn gốc từ Philippines được phơi khô. Loài cây này còn gọi là patchouli, nở hoa màu trắng đến tím nhạt.

Đây là nắp vỏ của một loài ốc biển, được dùng làm chất giữ hương giúp mùi thơm kéo dài. Đây là nguyên liệu duy nhất có nguồn gốc động vật. Hiện nay, loại có nguồn gốc từ vùng duyên hải Đông Bắc châu Phi được sử dụng phổ biến.

Hương được tạo ra bằng cách phối trộn những loại gỗ thơm và hương liệu tự nhiên này. Tuy hương là nét văn hóa lâu đời của Nhật Bản, phần lớn nguyên liệu lại được nhập khẩu từ nhiều nơi trên thế giới như Đông Nam Á, Trung Quốc, Ấn Độ và Tây Á.

Do thường được dùng trong nghi lễ Phật giáo, đây là loại hương quen thuộc nhất với người Nhật. Có nhiều loại và độ dài khác nhau tùy mục đích như nhang dùng trong nhà hoặc nhang dùng cho nghi lễ Phật giáo. Nhang càng dài thì thời gian cháy càng lâu. Nhang dễ bẻ nên có thể bẻ theo thời lượng muốn sử dụng, giúp điều chỉnh thời gian thuận tiện. Do diện tích cháy đồng đều nên hương thơm cũng lan tỏa đều.

Để sử dụng nhang, hãy chuẩn bị đĩa hương hoặc đĩa sứ nhỏ, đế cắm hương và bật lửa. Cầm bật lửa vuông góc với sàn rồi châm lửa. Đưa đầu nhang lại gần ngọn lửa để đốt. Khi nhang bắt lửa, nhanh chóng hạ thẳng xuống để dập ngọn lửa. Bạn cũng có thể quạt bằng tay để luồng gió mạnh dập tắt lửa ngay lập tức. Không vẩy nhang để dập lửa vì rất nguy hiểm. Sau đó, cắm nhang vào đế đặt trên chiếc đĩa đủ lớn để hứng tro và thưởng thức hương thơm.

Châm lửa ở đỉnh hình nón để sử dụng. Nhờ hình dạng này, diện tích cháy tăng dần và hương thơm cũng đậm hơn theo thời gian. Loại này phù hợp khi muốn nhanh chóng làm thơm không gian. Tro giữ nguyên hình nón nên ít rơi vãi và dễ dọn dẹp.

Để sử dụng hương hình nón, hãy chuẩn bị đĩa hương hoặc đĩa sứ nhỏ, đế đặt hương và bật lửa. Đưa đỉnh hình nón lại gần ngọn lửa để châm. Khi hương bắt lửa, nhanh chóng hạ thẳng xuống để dập ngọn lửa. Bạn cũng có thể quạt bằng tay để luồng gió mạnh dập lửa ngay lập tức, nhưng tránh vẩy hương. Sau khi châm, đặt hương lên đế trên đĩa và thưởng thức hương thơm.

Nhờ hình dạng xoắn ốc, loại hương này cháy lâu nên phù hợp với phòng rộng hoặc nơi có nhiều luồng khí lưu thông. Không nhất thiết phải đốt hết trong một lần. Nếu muốn dập giữa chừng, bạn có thể bẻ hương hoặc dùng kẹp kim loại kẹp vào vị trí muốn dập.

Để sử dụng hương vòng xoắn, hãy chuẩn bị đĩa hương hoặc đĩa sứ nhỏ, đế đặt hương và bật lửa. Dùng bật lửa châm vào đầu vòng xoắn. Khác với nhang que và hương hình nón, hương có dạng xoắn nên cần chú ý để lửa không bén sang vòng bên cạnh. Nghiêng hương một chút rồi nhanh chóng hạ xuống để dập ngọn lửa. Sau đó đặt lên đế trên đĩa và thưởng thức.

Bên trong túi chứa hỗn hợp hương gọi là nioiko, được tạo bằng cách băm nhỏ rồi phối trộn đàn hương, đinh hương, cam tùng, long não và các hương liệu khác. Đây là một loại túi ướp thơm cho trang phục, có thể đặt trong tủ quần áo, luồn qua obiage của kimono hoặc để trong tay áo. Với trang phục phương Tây, bạn cũng có thể đặt trong túi áo hay các vật dụng nhỏ như túi đựng đồ.
Bạn cũng có thể tự làm túi thơm. Khi chiếc túi yêu thích đã phai mùi, chỉ cần thay phần hương bên trong là có thể tiếp tục sử dụng. Vật dụng cần chuẩn bị gồm hỗn hợp hương, túi rút, giấy washi mỏng, băng dính và thìa. Trước tiên, gói một lượng hương vừa đủ bằng giấy washi mỏng để không bị đổ ra ngoài rồi cố định bằng băng dính. Sau đó đặt gói hương vào túi rút là hoàn thành. Cách làm rất đơn giản, vì vậy bạn có thể thử kết hợp mùi hương và túi rút yêu thích.

Đây là loại hương dạng viên, được làm bằng cách thêm mật ong hoặc thịt mơ vào hương liệu dạng bột, nhào trộn rồi ủ chín. Trong trà đạo, người ta đốt hương để thanh tẩy không gian và neriko chủ yếu được sử dụng vào dịp này.
Vốn dĩ, thú vui của neriko là kết hợp nhiều loại hương liệu để tạo ra mùi hương theo sở thích. Hương thơm thay đổi tùy tỷ lệ pha trộn cũng là một điểm thú vị. Vật dụng cần chuẩn bị gồm hương liệu, mật ong, cối và chày. Phối các hương liệu theo mùi yêu thích rồi trộn đều. Thêm mật ong và dùng chày nhào kỹ, sau đó vo bằng tay thành những viên có kích thước vừa phải là hoàn thành. Một số nơi có bán bộ nguyên liệu pha chế neriko, rất phù hợp cho người mới bắt đầu.

Có hai phương pháp chính để đốt gỗ thơm. Một là monko, lặng lẽ thưởng thức những tầng hương tinh tế. Hai là soradaki, dùng hương tô điểm cho bầu không khí trong phòng. Điều quan trọng là lựa chọn cách đốt phù hợp với mục đích.

Đây là loại nhang dài 33–73 cm với thời gian cháy lâu. Loại dài hơn 70 cm có thể cháy liên tục khoảng 6 giờ. Nhang còn được dùng để đo thời gian tụng kinh hoặc tọa thiền, với quy ước thời lượng là “cho đến khi một cây nhang cháy hết”.

Đây là hương dạng bột, được dâng lên tượng Phật chính hoặc thoa lên cơ thể người tu hành để thanh tẩy và xua tà khí. Loại hương này cũng được sử dụng khi chép kinh.

Đây là loại hương dạng bột cực mịn, được trộn với trầm hương, đàn hương và các nguyên liệu khác. Hương chủ yếu được hun trước bàn thờ Phật.

Đây là loại hương được làm bằng cách băm nhỏ rồi trộn gỗ thơm và thảo mộc thơm. Công thức cơ bản gồm 5 thành phần: trầm hương, đàn hương, đinh hương, nghệ và long não.

Hương liệu được nghiền thành bột rồi cân. Tỷ lệ phối trộn phức tạp là bí mật chỉ người phối hương biết; ngay cả những người phụ trách công đoạn khác cũng không được biết. Sau đó, người ta thêm bột tabu đóng vai trò chất kết dính rồi khuấy đều. Hỗn hợp tiếp tục được rây để các thành phần hòa trộn đồng nhất.

Tiếp theo, nguyên liệu đã rây được cho vào máy nhào trộn lớn. Trong khi khuấy, nước và chất tạo màu được thêm vào, rồi hỗn hợp được nhào trong 20–30 phút cho đến khi có dạng như đất sét. Lượng nước thay đổi tùy nhiệt độ và độ ẩm, được điều chỉnh để hỗn hợp đạt độ mềm tương đương dái tai. Do lượng nước được xác định bằng cảm giác ở đầu ngón tay, công đoạn này do những nghệ nhân kỳ cựu với kỹ năng và trực giác điêu luyện đảm nhiệm.

Hỗn hợp đã nhào được cho vào máy ép đùn thủy lực rồi đẩy qua các lỗ nhỏ. Khoảng 70 sợi nhang mềm chưa hoàn thiện đồng loạt nhô ra.

Các sợi nhang được hứng bằng một tấm ván gọi là bon-ita, sau đó hai đầu được cắt bằng que tre dẹt.
Chúng tôi cũng được đặc biệt trải nghiệm công đoạn này, nhưng trước hết, những sợi nhang dạng đất sét vừa đùn ra chồng lên nhau nên không nằm gọn trên tấm ván. Khi dùng que tre cắt hai đầu, lực tác động không đều còn khiến những sợi nhang mềm bị cong. Quả thật rất khó. Công đoạn này cũng do các nghệ nhân có nhiều năm kinh nghiệm sản xuất đảm nhiệm. Mỗi bước đều có chuyên gia phụ trách, nhờ đó những cây nhang thẳng đẹp mới được hoàn thành.

Tiếp đó, những sợi nhang mềm trên bon-ita được chuyển sang tấm ván dài gọi là tehon-ita.

Nhang được xếp sát và chỉnh đều để không còn khoảng trống. Nếu có khe hở, nhang có thể bị cong. Phần nhô ra khỏi tehon-ita được cắt bỏ, rồi nhang được chuyển sang ván sấy.

Nhang cũng được sấy sơ bộ tại đây. Khi quá trình sấy tiếp diễn, những khe nhỏ lại xuất hiện nên nhang được dồn sát để lấp đầy khoảng trống.

Trước khi chuyển sang phòng sấy ở công đoạn tiếp theo, việc chỉnh nhang được lặp lại 2–3 lần mỗi ngày.

Nhang được chuyển vào phòng sấy và làm khô trong 2–3 ngày, đồng thời quạt được dùng để lưu thông không khí. Độ ẩm và nhiệt độ trong phòng sấy luôn được duy trì ổn định, nhưng mức cài đặt thay đổi theo mùa. Khi chúng tôi hỏi: “Không thể dùng nhiệt để sấy nhanh và hiệu quả hơn sao?”, nhân viên giải thích: “Làm vậy sẽ khiến hương thơm bay mất hoặc nhang bị cong”. Điều này một lần nữa cho thấy sản xuất nhang là công việc vô cùng tinh tế.

Nhang đã khô hoàn toàn được bó lại và đóng gói. Những cây bị cong được phân loại là không đạt quy cách, nhưng sẽ được dùng làm mẫu thử hương tại cửa hàng.

Nhang vẫn được sản xuất gần như nguyên vẹn theo phương pháp truyền thống. Xưởng cũng tiếp nhận khách tham quan nếu đặt trước, cho phép quan sát cận cảnh kỹ thuật truyền thống được các nghệ nhân gìn giữ và trao truyền. Vui lòng liên hệ Shoyeido để biết thêm chi tiết.