Onigiri là gì? Từ lịch sử, nhân phổ biến, cách làm đến nơi mua

Onigiri là gì? Từ lịch sử, nhân phổ biến, cách làm đến nơi mua

Cập nhật lần cuối :
Viết bởi:  GOOD LUCK TRIP

Onigiri là món ăn truyền thống có nguồn gốc từ Nhật Bản, một phần tiêu biểu của văn hóa washoku, vừa gần gũi vừa mang ý nghĩa đặc biệt với người Nhật.
Vì dễ làm và thuận tiện mang theo, món này được ăn trong nhiều tình huống khác nhau như cơm hộp hay thực phẩm dự trữ khẩn cấp.
Sức hấp dẫn của onigiri còn nằm ở sự đa dạng, có thể biến tấu theo vô số cách tùy vào nhân hay cách nắm cơm.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ lần lượt giới thiệu khái quát về onigiri, lịch sử, cách làm, cũng như những loại onigiri phổ biến và đặc sản địa phương độc đáo.
Đọc đến cuối, bạn sẽ hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa người Nhật và onigiri.

Onigiri là gì

Onigiri là món ăn truyền thống có nguồn gốc từ Nhật Bản, được làm bằng cách rắc muối lên cơm trắng, nắm bằng tay rồi bọc bằng rong biển nori.
Món này cũng được gọi bằng những tên như “nigirimeshi” hay “omusubi”.
Thông thường onigiri có hình tam giác, bên trong thường cho các loại nhân như umeboshi hoặc kombu.
Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc hình tam giác, nhưng giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất là bắt nguồn từ đồ cúng dâng thần linh.
Ngày xưa, người ta tin rằng thần ngự trên nơi cao (= núi), nên cơm được nắm theo hình ngọn núi rồi đem ăn.
Ngoài ra, lý do bọc rong biển là để tay không bị bẩn, đồng thời tăng vị mặn và hương thơm để món ăn ngon hơn.
Tuy nhiên, đến nay onigiri vẫn tiếp tục phát triển theo cách riêng ở từng vùng, từng gia đình và từng doanh nghiệp, nên những loại có dạng bó rơm, hình trụ hay không bọc nori cũng không hề hiếm.
Nhân dùng cho onigiri cũng ngày càng phong phú, có thể nói đây là món ăn phản ánh sự thay đổi của thời đại.
Với người Nhật, onigiri là một sự hiện diện như cội nguồn của văn hóa washoku, được yêu mến từ rất lâu đời.
Dù đơn giản và tiện mang theo, món ăn này vẫn có sức hấp dẫn đặc biệt khi gợi lên ký ức, nỗi hoài niệm riêng của mỗi người và mang lại cảm giác yên lòng.

Với người Nhật, đây vừa là món ăn quen thuộc hằng ngày, vừa là thứ gợi cảm giác hoài niệm
Với người Nhật, đây vừa là món ăn quen thuộc hằng ngày, vừa là thứ gợi cảm giác hoài niệm

Lịch sử của onigiri

Nguồn gốc chính xác của onigiri chưa được xác định rõ, nhưng nếu sắp xếp theo dòng thời gian thì lịch sử của món này có thể tóm lược như sau.

Thời Jomon (khoảng 18.000 năm TCN – 300 năm TCN)
Được cho là thời kỳ nghề trồng lúa được truyền vào Nhật Bản
Thời Yayoi (300 năm TCN – 300 năm)
Tại các di tích khảo cổ của thời kỳ này, người ta phát hiện “khối gạo cháy carbon hóa dạng chimaki”, được xem là hình thức nguyên mẫu của onigiri ※ cũng có giả thuyết gọi đây là onigiri cổ xưa nhất
Thời Nara (710 – 794)
Trong sách “Hitachi no Kuni Fudoki” có ghi chép về “nigiriii” (cơm nắm)
Thời Heian (794 – 1185)
“Tonjiki” – món cơm nếp hấp nén chặt – được dùng trong các dịp chúc mừng
Thời Kamakura (1185 – 1333) / Thời Chiến Quốc (1467 – 1590)
Onigiri nhân umeboshi xuất hiện và được các võ sĩ coi trọng như lương thực mang theo khi ra trận
Thời Edo (1603 – 1858)
Onigiri phổ biến trên toàn quốc, được tầng lớp bình dân ưa dùng làm đồ ăn mang theo hoặc cơm hộp ※ đây là giai đoạn định hình kiểu onigiri thường thấy ngày nay
Thời Showa (1926 – 1989)
Năm 1978, onigiri bán tại cửa hàng tiện lợi lần đầu tiên xuất hiện từ Seven-Eleven và dần trở nên quen thuộc trong đời sống thường nhật
Hiện nay
Với tên gọi “ONIGIRI”, món ăn này được yêu thích trên khắp thế giới

Nhân onigiri phổ biến

Trong số rất nhiều loại onigiri, dưới đây là 5 loại nhân phổ biến nhất.
Xu hướng được ưa chuộng có thể thay đổi theo từng thời kỳ, nhưng những loại nhân được giới thiệu ở đây là lựa chọn kinh điển, được yêu thích bền bỉ từ người lớn đến trẻ nhỏ.
Chúng cũng dễ tìm mua, nên nếu lần đầu ăn onigiri, bạn có thể tham khảo phần mô tả để chọn một loại phù hợp.

1. Onigiri cá hồi

“Onigiri cá hồi” là loại onigiri có nhân cá hồi nướng hoặc cá hồi xé, đã được yêu thích từ lâu.
Vị ngọt của cơm hòa hợp rất tốt với vị mặn vừa phải của cá hồi, cùng kết cấu mềm tơi giúp cảm nhận rõ vị ngon đậm đà.
Hương thơm hấp dẫn kích thích vị giác, đồng thời đây cũng là loại onigiri có độ no tốt.
Cá hồi giàu protein và ít calo, nên cũng là loại nhân có giá trị dinh dưỡng cân bằng.
Ngoài ra, vì có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu khác để tạo nên hương vị đa dạng, nên cũng có rất nhiều biến tấu từ onigiri cá hồi.

Cá hồi là loại nhân kinh điển và rất được ưa chuộng
Cá hồi là loại nhân kinh điển và rất được ưa chuộng

2. Onigiri tarako

“Onigiri tarako” là loại onigiri có nhân “tarako” – trứng cá minh thái muối.
Tùy cửa hàng mà cách chế biến sẽ khác nhau, và khi bán thường ghi rõ kiểu chế biến như nướng, sống hay ủ chín. ※ ví dụ: onigiri tarako nướng
Điểm hấp dẫn của món này là hương vị cân bằng tuyệt vời giữa vị umami và vị mặn, cùng cảm giác lách tách đặc trưng của trứng cá.
Nếu thích vị cay nhẹ, bạn nên chọn “onigiri mentaiko”, dùng loại tarako được nêm với ớt và các gia vị khác.

“Onigiri tarako” có nhiều biến thể khác nhau dù cùng dùng một loại nhân
“Onigiri tarako” có nhiều biến thể khác nhau dù cùng dùng một loại nhân

3. Onigiri umeboshi

“Onigiri umeboshi” đúng như tên gọi là loại onigiri có nhân mơ muối, nổi bật với khả năng bảo quản tốt.
Món này có lịch sử lâu đời, được ăn từ thời Kamakura, và đến nay vẫn là một trong những loại nhân quen thuộc được người Nhật ở mọi lứa tuổi yêu thích.
Đặc trưng của nó là vị chua mạnh rất riêng từ quả mơ muối, giúp ăn thanh nhẹ mà không gây ngấy.
Một điểm hấp dẫn nữa là có thể điều chỉnh hương vị quả mơ theo sở thích.
Nhờ có tác dụng hỗ trợ hồi phục mệt mỏi và kháng khuẩn, món này được khuyên dùng khi cơ thể không khỏe hoặc khi không có cảm giác thèm ăn.

Một lựa chọn kinh điển được yêu thích từ lâu
Một lựa chọn kinh điển được yêu thích từ lâu

4. Onigiri kombu

“Onigiri kombu” là loại onigiri có nhân kombu, một loại rong biển.
Dù là loại nhân nổi tiếng của onigiri, nó thường mang ấn tượng khá mộc mạc và không phải lựa chọn đầu tiên của nhiều người, nhưng lại có lượng người yêu thích riêng khá lớn.
Kombu rất hợp với nori – cũng là một loại rong biển – tạo nên hương vị biển đậm đà lan tỏa trong miệng.
Độ giòn dai khi nhai cũng là một đặc trưng, càng nhai càng thấy vị ngon sâu hơn.
Kombu giàu khoáng chất, canxi và sắt, nên khi ăn còn có thể góp phần hỗ trợ cải thiện đường ruột.

“Onigiri kombu” tuy giản dị nhưng rất được yêu thích
“Onigiri kombu” tuy giản dị nhưng rất được yêu thích

5. Onigiri tuna mayo

“Onigiri tuna mayo” là loại onigiri có nhân “tuna mayo”, tức cá ngừ ngâm dầu trộn với sốt mayonnaise.
Món này cũng được gọi là Sea Chicken.
Đây là sản phẩm bán chạy lâu năm ở các cửa hàng tiện lợi và có mức độ phổ biến áp đảo trong số các loại nhân onigiri.
Điểm đặc trưng là hương vị dịu nhẹ, dễ ăn với cả trẻ nhỏ lẫn người cao tuổi.
Vị chua, độ béo và vị umami của cá ngừ cùng mayonnaise được phát huy tối đa, kết hợp với vị ngọt của cơm tạo nên một loại onigiri đặc biệt ngon.

“Onigiri tuna mayo” cũng rất được trẻ em yêu thích
“Onigiri tuna mayo” cũng rất được trẻ em yêu thích

Onigiri địa phương

Onigiri cũng là món ăn dễ chịu ảnh hưởng từ đặc trưng vùng miền và tập quán địa phương, vì vậy ở khắp Nhật Bản có rất nhiều loại onigiri phản ánh đậm nét văn hóa ẩm thực và bản sắc của từng nơi.
Dưới đây là 5 loại đặc biệt độc đáo trong số đó.
Khác với onigiri thông thường, những loại này chỉ xuất hiện trong một số hoàn cảnh nhất định và hương vị cũng rất riêng, nên nếu có dịp bạn nên thử.

1. Ebi tenmusu

“Ebi tenmusu” là loại onigiri dùng một con tôm nhỏ làm nhân tempura, có kích thước vừa miệng nên rất dễ ăn.
Món này được làm theo kiểu cơm bao lấy con tôm, phần đuôi nhô ra ngoài nên hình thức cũng khác với onigiri thông thường.
Món ăn ra đời như bữa ăn cho nhân viên tại một quán sushi ở tỉnh Mie, nhưng hiện nay lại nổi tiếng là đặc sản của Nagoya (tỉnh Aichi).
Độ dai ngọt và hương vị của tôm kết hợp rất hài hòa với lớp bột tempura và phần cơm thấm sốt, tạo nên hương vị thơm ngon.
Vì để lâu cũng ít bị giảm vị ngon, món này còn được ưa chuộng làm quà hoặc đồ mang biếu.

“Ebi tenmusu” có vẻ ngoài rất đặc trưng
“Ebi tenmusu” có vẻ ngoài rất đặc trưng

2. Kensa-yaki

“Kensa-yaki” là món ăn địa phương tiêu biểu của tỉnh Niigata, chỉ loại cơm nắm nướng hình tròn được phết miso ngọt hoặc miso gừng.
Tên gọi này được cho là bắt nguồn từ việc lãnh chúa thời Chiến Quốc Uesugi Kenshin từng ăn món này làm lương thực quân đội, và nó cũng được gọi là “Kenshin-yaki” hay “Kensashi-yaki”.
Hương miso nướng thơm lừng quyện với điểm nhấn từ hành lá và gừng tạo nên một món ăn rất kích thích vị giác.
Vì tốt cho cơ thể và cũng dễ làm, món này còn được ưa chuộng như bữa ăn nhẹ hoặc ăn khuya.

“Kensa-yaki” hấp dẫn với hương miso và điểm nhấn gia vị
“Kensa-yaki” hấp dẫn với hương miso và điểm nhấn gia vị

3. Onigiri mezashi

“Onigiri mezashi” là loại onigiri tiêu biểu của tỉnh Chiba.
Mezashi (thường là cá mòi khô) được bọc nguyên con trong cơm, nên hình dáng khá giống với “ebi tenmusu”.
Tuy vậy, về mặt thị giác thì “onigiri mezashi” tạo ấn tượng mạnh hơn.
Sau vị đậm đà mặn mà của cá là vị đắng đặc trưng của mezashi, làm nổi bật vị ngọt của cơm, tạo nên hương vị thiên về người lớn.
Dù đơn giản, món này lành mạnh và giàu dinh dưỡng, nên cũng phù hợp với những ai quan tâm đến sức khỏe.

Hình thức con mezashi cắm vào cơm nắm tạo ấn tượng rất mạnh
Hình thức con mezashi cắm vào cơm nắm tạo ấn tượng rất mạnh

4. Onigiri kashiwa

“Onigiri kashiwa” là loại onigiri được làm từ “kashiwameshi” – món cơm trộn thịt gà kiểu địa phương của tỉnh Fukuoka.
Tên gọi này bắt nguồn từ việc ở vùng Kyushu, thịt gà từ lâu đã được gọi là “kashiwa”.
Tại Tokyo, món này thường được bán dưới tên “tori gomoku”.
Thông thường ngoài thịt gà còn có cà rốt, ngưu bàng, nấm shiitake và được nêm với xì dầu, mirin và rượu sake.
Vị umami của thịt gà càng nhai càng rõ, kết hợp với phần cơm có vị ngọt nhẹ tạo nên hương vị hài hòa, gợi cảm giác ấm áp và có phần hoài niệm.

“Onigiri kashiwa” có hương vị dịu nhẹ là điểm đặc trưng
“Onigiri kashiwa” có hương vị dịu nhẹ là điểm đặc trưng

5. Benkei-meshi

“Benkei-meshi” là món ăn địa phương tiêu biểu của tỉnh Yamagata (vùng Shonai).
Đây là món cơm nắm miso nướng được cuộn bằng “seisaizuke” – món dưa muối rau xanh ngâm xì dầu của Yamagata – thay cho rong biển nori.
Vì có dạng tròn và màu xanh đậm, nhìn bề ngoài có thể khó hình dung đây là onigiri.
Kết cấu giòn của rau xanh cùng vị cay nhẹ vừa phải là đặc trưng của “Benkei-meshi”, tạo nên hương vị càng ăn càng dễ ghiền.

Chỉ nhìn vẻ ngoài thì khá khó nhận ra đây là một loại onigiri
Chỉ nhìn vẻ ngoài thì khá khó nhận ra đây là một loại onigiri

Cách làm onigiri

Onigiri là món ai cũng có thể dễ dàng làm được, chỉ cần có gạo, muối, cùng loại nhân và nori theo sở thích.
Bảng dưới đây tổng hợp cách làm phổ biến và những điểm cần lưu ý để làm onigiri ngon hơn.
Hãy tham khảo để thử tự làm onigiri.

1. Nấu cơm
・Vo gạo nhanh tay rồi ngâm nước kỹ khoảng 1 tiếng
・Khi nấu nên cho ít nước hơn một chút, hướng đến thành phẩm hơi cứng
2. Trải màng bọc thực phẩm và rắc muối
・Nếu ăn ngay thì rắc ít muối, còn nếu để một lúc mới ăn thì nên rắc muối kỹ hơn
・Nhất định phải dùng màng bọc mới (để ngăn vi khuẩn sinh sôi)
3. Đặt nori lên trên màng bọc rồi cho cơm lên
・Nếu dùng cơm vừa nấu xong thì nên để bớt nhiệt và hơi ẩm
・Lượng cơm khoảng nửa bát là vừa
4. Đặt nhân yêu thích lên trên cơm rồi nắm lại như bọc lấy phần nhân
・Nắm nhẹ tay, không dùng lực quá mạnh
・Đặt nhân ở giữa sẽ giúp onigiri ít bị vỡ hơn
5. Chỉnh thành hình tam giác là hoàn thành
・Nếu muốn loại onigiri có nori giòn thì không bọc ở bước 3 mà đợi đến lúc ăn mới cuộn nori
・Cũng có thể thay đổi hình dạng tùy sở thích

Cửa hàng tiện lợi và quầy bán ở ga tàu, nơi có thể dễ dàng mua nhiều loại onigiri

Onigiri có thể dễ dàng mua ở khắp nơi, từ siêu thị trong thành phố đến các quầy kiosk trong ga tàu.
Nếu muốn mua nhanh gọn thì cửa hàng tiện lợi có lẽ là lựa chọn phù hợp nhất.
Ngoài các loại quen thuộc, còn có nhiều biến tấu như cơm rang, cà ri hay gà karaage, tạo nên danh mục sản phẩm rất đa dạng.
Cũng có những loại onigiri cao cấp dùng nguyên liệu tuyển chọn hoặc sản phẩm giới hạn theo mùa, chỉ nhìn kệ hàng thôi cũng đã thấy thú vị.
Giá cả cũng dễ tiếp cận, khoảng 110 đến 300 yên, và về cơ bản các cửa hàng mở cửa 24/24 quanh năm, nên rất phù hợp để mang theo trong chuyến đi.
Từ bữa sáng, lúc hơi đói, khi cần nạp năng lượng nhanh, cho đến lúc di chuyển bằng shinkansen, onigiri đều có thể phát huy tác dụng trong nhiều tình huống khác nhau.
Một số cửa hàng tiện lợi còn có khu vực ăn tại chỗ, nên bạn cũng có thể dùng như một nơi ăn sáng.

Dễ mua ở cửa hàng tiện lợi và ăn nhanh gọn, rất thích hợp mang theo khi đi du lịch
Dễ mua ở cửa hàng tiện lợi và ăn nhanh gọn, rất thích hợp mang theo khi đi du lịch

Nếu muốn thưởng thức đúng vị, hãy đến cửa hàng chuyên onigiri

Ngoài ra còn có những “cửa hàng chuyên onigiri” phục vụ onigiri theo phong cách bài bản hơn.
Điểm đặc trưng của các cửa hàng này là onigiri được làm theo một ý tưởng rõ ràng, chú trọng cả “nguyên liệu (gạo, nhân, gia vị, nori)” lẫn “cách chế biến (cách nấu, cách nắm, cách kết hợp, độ nêm gia vị)”.
Hiện nay, hai hình thức phổ biến nhất là “ăn tại chỗ” và “mua mang đi”.
Vì có thể thưởng thức onigiri đúng phong cách Nhật Bản nên các cửa hàng chuyên món này cũng được du khách quốc tế yêu thích.

Loại ăn tại chỗ
・Có thể trực tiếp xem quá trình làm onigiri và ăn ngay khi vừa hoàn thành
・Còn có thể thưởng thức cùng các món riêng của từng quán như súp miso hay dưa muối
Loại mua mang đi
・Có thể ăn ở nơi mình thích, vào thời gian mình muốn
・Phù hợp khi không có nhiều thời gian hoặc khi muốn chia sẻ với người khác
Nếu muốn ăn onigiri đúng vị, hãy ghé các cửa hàng chuyên món này
Nếu muốn ăn onigiri đúng vị, hãy ghé các cửa hàng chuyên món này

Những câu hỏi thường gặp về onigiri

Q

Onigiri có những loại nào?

A

Vì cả nhân lẫn cách nắm đều rất đa dạng nên onigiri có vô cùng nhiều loại. Kiểu phổ biến nhất là onigiri làm từ cơm trắng rắc muối, nắm bằng tay, bọc nori và có hình tam giác.

Q

Onigiri có những loại nhân nào?

A

Những loại nhân phổ biến là cá hồi, tarako và umeboshi. Ngoài ra, cũng có nhiều biến thể khác như dùng tempura tôm làm nhân, nên tùy từng vùng và từng cửa hàng mà loại nhân được dùng cũng rất phong phú.

Tổng kết

“Onigiri” từng là lương thực quân đội trong thời Kamakura và là đồ ăn mang theo trong thời Edo.
Đến ngày nay, người Nhật vẫn ăn món này trong nhiều hoàn cảnh khác nhau như lúc hơi đói, khi không có nhiều thời gian hay khi dùng bữa ngoài trời.
Cũng có không ít người Nhật nghĩ ngay đến “onigiri” khi nhắc tới món ăn thưởng thức trên đường đi du lịch.
Vì có thể mua cả ở cửa hàng tiện lợi, nên khi đến Nhật Bản, bạn hãy thử ăn onigiri.
So sánh hương vị của các loại onigiri với nhân và cách nắm khác nhau cũng là một trải nghiệm thú vị.