ประวัติและข้อมูลพื้นฐานที่ควรรู้ก่อนเที่ยวมรดกโลก โดมปรมาณู

เดิมที “โดมปรมาณู” เป็นสถานที่ชื่อว่า “อาคารแสดงสินค้าประจำจังหวัดฮิโรชิมะ” ซึ่งใช้จัดแสดงและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นของจังหวัดฮิโรชิมะ ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ. 1915
อาคารนี้ออกแบบโดยสถาปนิกชาวเช็ก ยาน เลตเซิล มีลักษณะเด่นเป็นอาคารก่ออิฐ 3 ชั้น พร้อมโดมทรงวงรีอยู่ด้านบน
ในยุคนั้นถือเป็นอาคารสไตล์ยุโรปสมัยใหม่ที่สวยงามและหาได้ยาก ตกแต่งด้วยลวดลายเรขาคณิตอันโดดเด่นในแบบที่เรียกว่าเซเซสชัน
“อาคารแสดงสินค้าประจำจังหวัดฮิโรชิมะ” ค่อยๆ กลายเป็นสถานที่สำคัญของฮิโรชิมะที่ประชาชนคุ้นเคย และคึกคักด้วยงานต่างๆ เช่น นิทรรศการศิลปะฮิโรชิมะและงานมหกรรม
ต่อมาในปี ค.ศ. 1921 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น “อาคารแสดงสินค้าจังหวัดฮิโรชิมะ” และในปี ค.ศ. 1933 เปลี่ยนชื่อเป็น “อาคารส่งเสริมอุตสาหกรรมจังหวัดฮิโรชิมะ”

“อาคารส่งเสริมอุตสาหกรรมจังหวัดฮิโรชิมะ” มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งต่อการพัฒนาทางวัฒนธรรมของฮิโรชิมะ แต่เมื่อสงครามยืดเยื้อ จึงหยุดดำเนินงานในปี ค.ศ. 1944
จากนั้นในเวลา 08:15 ของวันที่ 6 สิงหาคม ค.ศ. 1945 ระเบิดปรมาณูลูกแรกในประวัติศาสตร์มนุษยชาติได้ถูกทิ้งทางด้านตะวันออกของ “อาคารส่งเสริมอุตสาหกรรมจังหวัดฮิโรชิมะ” และระเบิดขึ้นที่ระดับความสูงประมาณ 600 เมตรเหนือพื้นดิน
อาคารต่างๆ ภายในรัศมี 2 เมตรจากจุดศูนย์กลางการระเบิดถูกคลื่นระเบิดและความร้อนถล่มจนพังทลายลงในชั่วพริบตา ก่อให้เกิดโศกนาฏกรรมที่พรากชีวิตผู้คนจำนวนมาก
“อาคารส่งเสริมอุตสาหกรรมจังหวัดฮิโรชิมะ” เอง ส่วนหลักของชั้น 1–3 แทบพังเสียหายทั้งหมด แต่ส่วนโดมทนต่อแรงกระแทกไว้ได้อย่างน่าอัศจรรย์ ทำให้โครงและผนังด้านนอกยังคงเหลืออยู่ในสภาพกึ่งพังทลาย
แม้หน้าต่างและพื้นบางส่วนยังเหลืออยู่ แต่สุดท้ายก็ถูกไฟไหม้จนเสียหายทั้งหมด เหลือเพียงโครงเหล็กและอิฐที่เปลือยออกมา
และนับแต่นั้น “อาคารส่งเสริมอุตสาหกรรมจังหวัดฮิโรชิมะ” ก็เริ่มถูกเรียกว่า “โดมปรมาณู”

หลังสงคราม ญี่ปุ่นเดินหน้าฟื้นฟูประเทศ และอาคารที่ได้รับผลกระทบจากระเบิดปรมาณูก็ได้รับการซ่อมแซมหรือรื้อถอน
สำหรับ “โดมปรมาณู” มีทั้งความเห็นให้รื้อถอนเพื่อไม่ให้รำลึกถึงโศกนาฏกรรม และความเห็นให้อนุรักษ์ไว้เพื่อถ่ายทอดสภาพความเสียหายจากระเบิดปรมาณู ทำให้เกิดการถกเถียงต่อเนื่องอยู่ระยะหนึ่ง
ต่อมาจากภาระค่าใช้จ่ายในการอนุรักษ์และความเสี่ยงต่อการพังถล่ม กระแสเริ่มเอนเอียงไปทางการรื้อถอน แต่บันทึกประจำวันของผู้ประสบเหตุระเบิดปรมาณู ฮิโรโกะ คาจิยามะ (Hiroko Kajiyama) ได้เปลี่ยนทิศทางดังกล่าว
ต่อไปนี้คือส่วนหนึ่งของบันทึกที่มีชื่อเสียง โดยยกมาจากต้นฉบับตามเดิม ※ อาคารส่งเสริมอุตสาหกรรม = โดมปรมาณู

“มีเพียงอาคารส่งเสริมอุตสาหกรรมอันน่าเวทนานั้นเท่านั้นหรือ ที่จะคอยบอกเล่าความน่าสะพรึงกลัวของระเบิดปรมาณูต่อโลกตลอดไป”

หากสนใจ อยากชวนให้ลองอ่านฉบับเต็มดู
คุณคาจิยามะซึ่งประสบเหตุระเบิดปรมาณูตั้งแต่อายุ 1 ขวบ เสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดไมอีลอยด์ซึ่งเชื่อว่าเกิดจากรังสี ขณะเป็นนักเรียนมัธยมปลายชั้นปีที่ 1 ในวัยเพียง 16 ปี
บันทึกนี้สะเทือนใจผู้คนจำนวนมาก จนนำไปสู่การระดมทุนและการรวบรวมรายชื่อเพื่อเรียกร้องให้อนุรักษ์ไว้ และในปี ค.ศ. 1966 สภาเทศบาลเมืองฮิโรชิมะได้มีมติให้อนุรักษ์ “โดมปรมาณู” ไว้อย่างถาวร

ในปีถัดจากการมีมติ ได้มีการเริ่มและดำเนินงานอนุรักษ์ “โดมปรมาณู” จนแล้วเสร็จด้วยเงินบริจาค และต่อมาก็มีการซ่อมแซมอย่างสม่ำเสมอภายใต้การดูแลของเมืองฮิโรชิมะ
ในปี ค.ศ. 1992 หลังญี่ปุ่นให้ความยินยอมต่ออนุสัญญามรดกโลก เสียงเรียกร้องให้ขึ้นทะเบียน “โดมปรมาณู” เป็นมรดกโลกก็เพิ่มมากขึ้น และสภาเทศบาลเมืองฮิโรชิมะได้ส่งคำร้องไปยังสำนักงานกิจการวัฒนธรรม
อย่างไรก็ตาม “โดมปรมาณู” ยังไม่ผ่านเงื่อนไขการเสนอชื่อที่ระบุไว้ในอนุสัญญามรดกโลก เช่น การได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองทรัพย์สินทางวัฒนธรรม อีกทั้งยังมีปัจจัยทางการเมืองที่ต้องการหลีกเลี่ยงการกระตุ้นความรู้สึกของประเทศอื่น ทำให้รัฐบาลมีท่าทีไม่ค่อยกระตือรือร้น
แต่แรงสนับสนุนค่อยๆ ขยายตัว จากหนังสือแสดงความเห็นขององค์กรปกครองท้องถิ่นในจังหวัด การก่อตั้งกลุ่มภาคประชาชน และลายเซ็นเรียกร้องให้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกซึ่งท้ายที่สุดมีมากกว่า 1.65 ล้านรายชื่อ
ด้วยแรงผลักดันจากความเคลื่อนไหวเหล่านี้ สำนักงานกิจการวัฒนธรรมได้แก้ไขกฎหมายคุ้มครองวัฒนธรรม และในปี ค.ศ. 1995 “โดมปรมาณู” ก็ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของประเทศ พร้อมทั้งได้รับการเสนอชื่อเป็นมรดกโลก
จากนั้นในเดือนธันวาคม ปี ค.ศ. 1996 “โดมปรมาณู” ก็ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก

ระเบิดปรมาณูเพียงลูกเดียวได้พรากชีวิตอันล้ำค่าจำนวนมหาศาล และเปลี่ยนแปลงชีวิตของผู้ประสบเหตุรวมถึงครอบครัวของพวกเขาไปตลอดกาล
“โดมปรมาณู” ที่ยังคงสภาพในช่วงเวลาถูกระเบิด บอกเล่าโศกนาฏกรรมของระเบิดปรมาณูซึ่งเป็นอาวุธนิวเคลียร์ลูกแรกที่ถูกใช้จริงในประวัติศาสตร์มนุษย์แก่พวกเราที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันอย่างตรงไปตรงมา
ในขณะที่จำนวนผู้ประสบเหตุระเบิดปรมาณูลดลงทุกปี สถานที่แห่งนี้ก็น่าจะยังคงทำหน้าที่เป็นพยานทางประวัติศาสตร์ข้ามกาลเวลา
อีกด้านหนึ่ง ที่นี่ยังมีความหมายในฐานะสัญลักษณ์แห่งคำมั่นสัญญาที่จะเรียกร้องการยกเลิกอาวุธนิวเคลียร์และสันติภาพโลกต่อไป
เพื่อไม่ให้โศกนาฏกรรมเช่นนี้เกิดขึ้นซ้ำอีก เราไม่ควรลืมประวัติศาสตร์อันเจ็บปวดนี้เป็นอันขาด

“พิพิธภัณฑ์อนุสรณ์สันติภาพฮิโรชิมะ” ก่อตั้งขึ้นเพื่อถ่ายทอดโศกนาฏกรรมของระเบิดปรมาณูสู่คนรุ่นหลัง โดยจัดแสดงเอกสาร ภาพถ่าย แบบจำลอง และสื่ออื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับระเบิดปรมาณูจำนวนมาก
จุดเด่นคือผู้เข้าชมจะได้ทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งและสัมผัสภาพรวมของความเสียหายจากระเบิดปรมาณู สภาพของเมืองฮิโรชิมะก่อนและหลังเหตุการณ์ รวมถึงอันตรายของอาวุธนิวเคลียร์ ผ่านนิทรรศการถาวร 6 โซน
ไม่ว่าจะเป็นของใช้ส่วนตัวที่เสียหายอย่างหนัก เสียงแห่งความโกรธและความทุกข์ของครอบครัวผู้สูญเสีย หรือเรื่องราวการใช้ชีวิตของผู้ประสบเหตุที่ถูกพรากทุกสิ่งไป ล้วนเป็นนิทรรศการที่สะเทือนใจและสมจริงจนทำให้ตระหนักถึงความโหดร้ายของระเบิดปรมาณูอีกครั้ง
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีผู้เข้าชมชาวต่างชาติเพิ่มมากขึ้น และหลายคนก็รู้สึกสะเทือนใจอย่างมากเมื่อได้รับรู้ความจริงของความเสียหายและภัยคุกคามจากอาวุธนิวเคลียร์

“เซโนทาฟผู้เสียชีวิตจากระเบิดปรมาณู” (ชื่อทางการ: อนุสาวรีย์นครสันติภาพฮิโรชิมะ) เป็นอนุสรณ์สถานหินที่สร้างขึ้นเพื่ออธิษฐานให้ฮิโรชิมะซึ่งถูกทำลายล้างจากระเบิดปรมาณู ได้ฟื้นฟูขึ้นใหม่ในฐานะเมืองแห่งสันติภาพ
จุดเด่นคือหลังคามีรูปทรงคล้ายบ้านดินเผาฮานิวะ จากความตั้งใจที่ว่า “อยากปกป้องดวงวิญญาณของเหยื่อระเบิดปรมาณูจากฝนและน้ำค้าง”
บนแผ่นหินยังสลักข้อความว่า “ขอให้ทุกท่านจงพักผ่อนอย่างสงบ เพราะเราจะไม่ทำผิดซ้ำอีก”
เพื่อให้ความหมายของข้อความซึ่งอธิษฐานถึงสันติภาพโลกที่แท้จริงสื่อสารได้อย่างถูกต้องกับชาวต่างชาติ จึงมีป้ายอธิบายหลายภาษา เช่น อังกฤษ จีน และอิตาลี ให้ลองแวะอ่านดู

“โอโคโนมิยากิขึ้นชื่อแห่งฮิโรชิมะ เรย์จัง” (Reichan) คือร้านโอโคโนมิยากิเฉพาะทางที่ตั้งอยู่ชั้น 1 ของ “เอกิเอะ” ศูนย์การค้าที่เชื่อมตรงกับสถานีฮิโรชิมะ
ร้านนี้ก่อตั้งในปี ค.ศ. 1957 และเป็นร้านเก่าแก่ที่มีประวัติยาวนานมากกว่า 65 ปี
โอโคโนมิยากิของที่นี่จะย่างอย่างพิถีพิถันทีละแผ่น โดยซ้อนชั้นวัตถุดิบอย่างกะหล่ำปลีรสหวาน เส้นโซบะสั่งทำพิเศษ หมู และไข่ เพื่อดึงรสชาติอร่อยของวัตถุดิบออกมาให้ได้มากที่สุด

“ยากินิกุ ฟุรุซาโตะ สาขาดันบาระฮนเท็น” (Yakiniku Furusato Danbara Honten) เป็นร้านยากินิกุที่มีสาขาในจังหวัดฮิโรชิมะเป็นหลัก
ตั้งแต่การผลิต การจัดการการส่งออก การขายส่ง ไปจนถึงการแปรรูปของเนื้อวัวซากากิยามะ ล้วนดำเนินการโดยร้านแห่งนี้
แนวทางของยากินิกุฟุรุซาโตะคือไม่แช่แข็งเนื้อเลยตั้งแต่การชำแหละจนถึงการเสิร์ฟ เพื่อดึงความสดและรสชาติอร่อยของเนื้อออกมา

ยาเก็นโบริ ฮัสโช (Yagenbori Hassho) เป็นหนึ่งในร้านโอโคโนมิยากิที่ได้รับความนิยมระดับแถวหน้าของเมืองฮิโรชิมะ
หน้าร้านมีคิวต่อแถวยาวแทบทุกวัน และยังได้รับการแนะนำผ่านสื่อต่างๆ มากมาย โดยใช้เวลาย่างโอโคโนมิยากิประมาณ 20–30 นาที
จุดเด่นคือเส้นหมี่จีนด้านในโอโคโนมิยากิถูกย่างจนกรอบ ทำให้ได้สัมผัสที่น่าประทับใจมาก